Transkript

1 Þiddete Maruz Kalan Kadýnlara Sunulan Hizmetler

2 Þiddete Maruz Kalan Kadýnlara Sunulan Hizmetler Hazýrlayan Ebru Özberk

3 T.C. Baþbakanlýk Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü Ekim 2008 Bu kitabýn basým, yayýn, çoðaltým ve daðýtým hakký T.C. Baþbakanlýk Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü ne aittir. Bu yayýn Avrupa Birliði desteði ile oluþturulmuþtur. Hiç bir þekilde Avrupa Birliði nin görüþlerini yansýtmamaktadýr.

4 Önsöz Kadýnlara yönelik aile içi þiddet, temel insan haklarý ve özgürlüklerinin ihlali olup, kadýnlar ve erkekler arasýndaki eþit olmayan güç iliþkilerinin bir sonucu olarak ortaya çýkan önemli bir sorundur. Aile içi þiddet özel alanda meydana geldiði için çoðu zaman gizli tutulmakta, bu nedenle boyutlarýnýn tespiti son derece güç olmaktadýr. Oysa son yýllarda uzun süreli çabalarýn sonucunda þiddete maruz kalan kadýnlara sunulan hizmetlerin niteliðinin deðiþmesi için gerekli düzenlemeler yapýlmýþtýr. Bu düzenlemelerin baþýnda Türk Medeni Kanunu, Türk Ceza Kanunu ve Ailenin Korunmasýna Dair Kanun da yapýlan deðiþiklikler ile 2006/17 Sayýlý Çocuk ve Kadýnlara Yönelik Þiddet Hareketleriyle Töre ve Namus Cinayetlerinin Önlenmesi Ýçin Alýnacak Tedbirler konulu Baþbakanlýk Genelgesi ve 2007/8 tarihli Ýçiþleri Bakanlýðý Genelgesi gelmektedir. Uygulamanýn geliþtirilmesi için T.C. Baþbakanlýk Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü (KSGM) tarafýndan Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadele Ulusal Eylem Planý: hazýrlanmýþtýr. Kadýna yönelik aile içi þiddet; saðlýk hizmetleri, kolluk kuvvetleri, adalet hizmetleri ve sosyal hizmetler gibi pek çok hizmet alanýnýn ortak çabalarýyla önlenebilecek bir sorundur. KSGM tarafýndan Birleþmiþ Milletler Nüfus Fonunun teknik, Avrupa Birliðinin mali katkýlarýyla yürütülen Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadele Projesi kapsamýnda, þiddete maruz kalan veya risk altýndaki kadýnlara sunulan hizmetlerin güçlendirilmesi ve hizmet sunan kamu kurum ve kuruluþlarýnda çalýþan polis memurlarý, avukatlar, hakimler, savcýlar, sosyal çalýþmacýlar, saðlýk personeli gibi çeþitli meslek gruplarýna, medya ve sivil toplum kuruluþu çalýþanlarýna hizmet içi eðitim paketleri hazýrlanmasý amaçlanmýþtýr. Bu kapsamda tüm meslek gruplarý için Aile Ýçi Þiddetle Mücadelede Temel Eðitim baþlýðý altýnda 1) Toplumsal Cinsiyet Eþitliði, 2) Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet, 3) Aile Ýçi Þiddetle Ýlgili Yasal Düzenlemeler, 4) Þiddete Maruz Kalan Kadýnlara Sunulan Hizmetler ve 5) Þiddete Maruz Kalan ve

5 Þiddet Uygulayanlarla Ýletiþim ve Görüþme konularýnýn yer aldýðý bir eðitim paketi ile þiddete maruz kalanlara hizmet sunanlarýn kendi meslek gruplarýna yönelik, mesleki sorumluluklarýný içeren eðitim dokümanlarý hazýrlanmýþtýr. Sýnýf içi uygulamalarýn etkililiðini saðlamak üzere her bir doküman için Eðitici Rehberi hazýrlanmýþtýr. Ayrýca eðiticiler için yetiþkin eðitimi yaklaþýmlarýný ve tekniklerini anlatan Yetiþkin Eðitimi Kýlavuzu hazýrlanmýþtýr. Elinizdeki dokümanýn hazýrlanabilmesi için Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadele Projesi çerçevesinde 2007 yýlý Haziran ve Temmuz aylarýnda proje illerinden Ankara, Ýstanbul, Trabzon, Gaziantep ve Þanlýurfa da eðitim ihtiyaç analizi çalýþmalarý yürütülmüþ; söz konusu meslek gruplarýnýn temsilcileriyle derinlemesine görüþmeler, grup çalýþmalarý yapýlmýþ ve sonuçlar bu dokümana yansýtýlmýþtýr. Ayrýca, dokümanýn hazýrlýk çalýþmalarý sýrasýnda ve deneme eðitimlerinde ilgili kamu kurum ve kuruluþlarý ve sivil toplum kuruluþlarýnýn temsilcilerinin, meslek kuruluþlarýnýn ve akademisyenlerin görüþlerinin alýnmasýna ve katkýlarýnýn saðlanmasýna özen gösterilmiþtir. Bu dokümanlar, eðitim uygulamalarý sýrasýnda, kolaylaþtýrýcý ve katýlýmcý olarak, zamanlarýný ve enerjilerini ayýracak olan meslek elemanlarýnýn katkýlarýyla geliþecektir. Çalýþmaya katkýda bulunan tüm kiþilere, kurum ve kuruluþlarýn temsilcilerine teþekkür ederim. Bu dokümanýn kadýnlarýn insan haklarýnýn korunmasý ve geliþtirilmesi, toplumsal yaþamda konumlarýnýn güçlendirilmesi, eþit hak, fýrsat ve imkanlardan yararlanmalarý amacýna katký saðlamasý dileðiyle. Esengül Civelek Kadýnýn Statüsü Genel Müdürü

6 ÝÇÝNDEKÝLER 5 çindekiler Giriþ 1. Aile Ýçi Þiddete Maruz Kalan veya Risk Altýndaki Kadýnlara Sunulan Hizmetler 1.1 Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet 1.2 Önleyici Hizmetler 1.3 Müdahale Hizmetleri 1.4 Toplumda Farkýndalýk Yaratmak ve Kurumlar Arasý Ýþbirliði Türkiye da Aile Ýçi Þiddete Maruz Kalan veya Risk Altýndaki Kadýnlara Doðrudan Hizmet Sunan Kurum ve Kuruluþlar 2.1 Kolluk Kuvvetleri 2.2 Adli Kurumlar Cumhuriyet Baþsavcýlýðý Aile Mahkemeleri Adli Týp Kurumu 2.3 Saðlýk Kuruluþlarý Birinci Basamak Saðlýk Kuruluþlarý Ýkinci ve Üçüncü Basamak Saðlýk Kuruluþlarýnýn Acil Servisleri Hastanelerin Acil Servislerinde Þiddet Konusunda Özel Çalýþmalar Yapan Birimler

7 6 2.4 Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Teþkilatlanma SHÇEK e Baðlý Kadýn Konukevleri ALO 183 Aile, Kadýn, Çocuk ve Özürlü Sosyal Hizmet Danýþma Hattý Toplum Merkezleri ve Aile Danýþma Merkezleri Bakým ve Sosyal Rehabilitasyon Merkezleri Çocuk ve Gençlik Merkezleri 2.5 Barolar Þiddet Maðdurlarýna Sunulan Adli Yardým Hizmetleri Þiddet Maðdurlarýna Sunulan Hukuksal Danýþma ve Yönlendirme Hizmetleri 2.6 Belediyeler 2.7 Sivil Toplum Kuruluþlarý (Kadýn Kuruluþlarý) 3. Sonuç Sözlük Kaynakça

8 GÝRÝÞ 7 Giriþ Kadýna yönelik aile içi þiddet, çok uzun süre eþler arasýnda özel-mahrem bir sorun olarak görülmüþtür. Bu bakýþ açýsý, yaþanan sorunun sadece aile bireylerini ilgilendirdiðini ve özel alanda meydana gelen bu soruna devletin müdahale etmesinin doðru olmayacaðýný savunmuþtur. Bu yaklaþýmýn sonucu olarak, kadýna yönelik aile içi þiddetin boyutlarý hakkýnda yeterli bilgi edinilememiþ ve þiddete maruz kalmýþ kadýnlara özel hizmetler oluþturulmamýþtýr. 19. yüzyýldan itibaren kadýn hareketinin, kadýnlarýn eþlerinden gördükleri þiddetin yaygýnlýðýný ve bu kadýnlara sunulmasý gereken hizmetleri kamuoyunun gündemine taþýmak için gösterdikleri çabalara raðmen, aile içinde meydana gelen þiddetin toplumsal bir sorun olduðu ve devletin müdahale etmesinin meþruiyeti konusunda uzun zaman bir uzlaþmaya varýlamamýþtýr (Price ve diðerleri, 2000) lerden itibaren, tüm dünyada kadýna yönelik aile içi þiddetle ilgili genel kabul gören bu yaklaþým sorgulanmaya baþlanmýþtýr. Bu dönemde özellikle Avrupa da ve ABD de kadýn hareketi, aile içi þiddetin özel bir sorun deðil, toplumsal bir sorun olduðunu vurgulamýþ ve aile içi þiddetin önlenmesi için yasal düzenlemeler yapýlmasýnýn gerektiðini savunmuþtur. Ayrýca kadýn hareketi, aile içi þiddete maruz kalan kadýnlar için sýðýnma evleri, danýþma merkezleri, acil yardým hatlarý, sadece bu konuda çalýþan saðlýk birimleri gibi kuruluþlarýn oluþturularak hizmetlerin sunulmasýnýn gerekliliðine iþaret etmiþtir (Price ve diðerleri, 2000). Aile içi þiddeti özel alana iliþkin bir sorun olarak gören ve devletin bu alana müdahalesini meþru kabul etmeyen bakýþ açýsý ile bunun toplumsal bir sorun olduðunu ve devletin kadýna yönelik þiddetle mücadelede sorumluluðu olduðunu ileri süren

9 8 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER yaklaþým arasýndaki tartýþma, 1970 ler ve 1980 ler boyunca devam etmiþtir. Cezai yargýlama sistemindeki þiddete yönelik genel yaptýrýmlarýn, aile içi þiddetle mücadele için yeterli olmadýðý savunulmuþtur. Kadýn kuruluþlarý aile içi þiddetle mücadele konusunda, þiddete maruz kalan kadýnlarýn korunmasýný ve desteklenmesini saðlayacak reformlar yapýlmasýný talep etmiþtir. Bu çabalar sonucunda, aile içi þiddet konusunda özel yasal düzenlemeler yapýlmýþ, ihtisas mahkemeleri kurulmuþ, saðlýk personelinin aile içi þiddet maðdurlarýný ihbar etme zorunluluðu getirilmiþ, faillerin derhal tutuklanmasý hakkýnda hükümler mevzuatta düzenlenmiþtir (Price ve diðerleri, 2000). Ayný dönemde, aile içi þiddete maruz kalan kadýnlar için sýðýnmaevleri kurulmaya baþlanmýþtýr. Aile içi þiddet maðdurlarý için kurulan bu sýðýnmaevleri, kadýn haklarý alanýnda çalýþan sivil toplum kuruluþlarýnca ya da kendileri de aile içi þiddete maruz kalmýþ olan kadýnlarca iþletilmiþtir. Bu kurumlarda, aile içi þiddete müdahale konusunda destekleyici bir yaklaþýmla çalýþmalar yürütülmüþtür. Bu dönemde kadýn kuruluþlarý, kadýna yönelik aile içi þiddet ile cinsiyete dayalý eþitsiz iliþkiler ve ayrýmcýlýk arasýndaki iliþkiye özellikle iþaret etmiþlerdir. Bu yaklaþýma göre, kadýna yönelik þiddetin ortadan kaldýrýlmasý için kadýn - erkek arasýndaki eþitsiz güç iliþkilerine dayalý toplumsal yapýnýn deðiþmesi gerekmektedir (Price ve diðerleri, 2000). Kadýn hareketinin giriþimi ile aile içi þiddete maruz kalan kadýnlar için kurulan bu sýðýnmaevleri ile ilgili olarak, farklý kesimler sert eleþtiriler yöneltmiþlerdir. Bu sýðýnmaevlerinin kurulmasýna karþý çýkan muhaliflerin eleþtirilerinin odaðýnda, bu tür yapýlarýn ailenin korunmasýna zarar vereceði ve erkeðin aile reisi rolünü sarsacaðý kanýsý bulunmaktadýr (Price ve diðerleri, 2000). Bu süreçte, sosyal hizmet sunan kuruluþlar da, þiddete maruz kalan kadýnlar için programlar ve hizmetler geliþtirmeye baþlamýþlardýr. Aile içi þiddet maðdurlarýna yönelik olarak oluþturulan bu programlar, daha çok þiddet ortaya çýktýktan sonra bundan zarar gören aile bireylerinin yaþadýklarý sýkýntýlarýn ortadan kaldýrýlmasý amacýna yöneliktir. Bu programlar kapsamýnda yürütülen hizmetlerde, genellikle kriz döneminde ortaya çýkan problemlerin çözümüne aðýrlýk verilmiþtir. Bu programlara yönelik ileri

10 GÝRÝÞ 9 sürülen en temel eleþtiri, þiddet ortaya çýkmadan önce þiddetin önlenmesine iliþkin çalýþmalarýn yeterince geliþtirilmemiþ olmasýdýr (Price ve diðerleri, 2000). Birleþmiþ Milletler tarafýndan 1975 yýlýnda ilan edilen Kadýn On Yýlý çerçevesinde kadýna yönelik þiddet sorunu uluslararasý kamuoyunun da gündemine girmeye baþlamýþtýr. Bu çerçevede kadýna yönelik þiddetle mücadelede devletin gerekli tedbirleri almak konusunda sorumluluðu olduðunun altý çizilmiþtir. Öte yandan kadýna yönelik aile içi þiddet bir halk saðlýðý problemi olarak da tanýmlanmaya baþlanmýþtýr. Þiddetin kadýn saðlýðýna olan etkileri üzerinde durulmaya ve saðlýk sistemi içinde þiddete maruz kalan kadýnlarýn tespiti konusunda çalýþmalar yürütülmeye baþlanmýþtýr (Gilson ve diðerleri, 2003). Yaþanan bu geliþmeler sonucunda bugün, aile içi þiddete maruz kalan kadýnlara yönelik hizmetler farklý kurumlar tarafýndan yürütülmektedir. Baþlangýçta sadece kadýn kuruluþlarý tarafýndan dayanýþma anlayýþý çerçevesinde þiddete maruz kalan kadýnlara verilen destek, bugün pek çok kamu kuruluþunca da gerçekleþtirilmektedir. Kadýn kuruluþlarýnýn þiddete maruz kalan kadýnlara yönelik çalýþmalarý ile devletin sunduðu hizmetler arasýnda baðlar geliþtirilmeye baþlanmýþtýr. Böylece yerel ve ulusal düzeyde kamu ile sivil toplum kuruluþlarý arasýnda iþbirliði aðlarý kurulmuþtur (Hall, 2005). Bu geliþmelere raðmen ne yazýk ki hala kadýna yönelik aile içi þiddet tüm dünyada devam etmektedir. Þiddete maruz kalan birçok kadýn, gerekli desteði ve hizmeti alamadýðý için bu sorunu yaþamaya devam etmek zorunda kalmaktadýr. Bu alanda yapýlan pek çok araþtýrma tüm dünyada bu konuda çýkarýlan yasal düzenlemelerin yeterince uygulanmadýðýný, sýðýnmaevleri ve diðer destek mekanizmalarýnýn yetersiz sayýda olduðunu ve bazý durumlarda bu kuruluþlarýn asgari standartlarýn altýnda hizmet verdiklerini göstermektedir (Logar, 2006). Kadýna yönelik aile içi þiddet kadýnýn insan haklarý ihlali olarak kabul edilmektedir. Aile içi þiddet kadýnlara ekonomik, psikolojik ve fiziksel biçimlerde ciddi zararlar

11 10 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER vermektedir. Ayrýca toplumsal ve ekonomik geliþmeyi de olumsuz etkilemektedir. Kadýna yönelik aile içi þiddetle mücadele, tek bir kurumun çabasý ile saðlanamaz; mücadele ancak ilgili tüm taraflarýn bu sorunla mücadelede üzerlerine düþen sorumluluðu benimsemeleri ve iþbirliði ve koordinasyon içinde çalýþmalarý ile gerçekleþtirilebilir. Kurumlar arasý iþbirliði ve koordinasyonun ön koþulu ise, þiddete maruz kalan kadýnlara yönelik temel hizmetlerin verilmesi, özellikle de belirlenmiþ bir standartta verilmesidir. Bu çalýþmada, ülkemizde aile içi þiddete maruz kalmýþ bir kadýnýn doðrudan baþvurabileceði, kolluk kuvvetlerinin, adli kurumlarýn, saðlýk kuruluþlarýnýn, sosyal hizmet veren kuruluþlarýn, barolarýn, belediyelerin ve kadýn kuruluþlarýnýn verdikleri hizmetler incelenecektir.

12 AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER 11 Aile Ýçi Þiddete Maruz Kalan veya Risk Altýndaki Kadýnlara Sunulan Hizmetler Bu bölümde kadýna yönelik aile içi þiddet, þiddete maruz kalan veya risk altýndaki kadýna sunulan önleyici hizmetler ve müdahale hizmetleri tanýmlanmakta ve toplumda farkýndalýk yaratmanýn ve kurumlar arasý iþbirliði çalýþmalarýnýn önemi açýklanmaktadýr. 1.1 Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Kadýna yönelik aile içi þiddet maðdurlarýna yönelik hizmet sunum modellerinin geliþtirilmesinde ilk atýlacak adým, kadýna yönelik aile içi þiddetin tanýmlanmasýdýr. Bu tanýmýn kapsamý, aile içi þiddeti önlemek için nasýl bir hizmet verileceðini de belirlemektedir. Eðer þiddet sadece tokat atmak, vurmak gibi fiziksel þiddet olarak görülüyorsa sunulan hizmetler de bu tür þiddetin ortadan kaldýrýlmasý ile sýnýrlý olacaktýr. Eðer kadýna yönelik aile içi þiddet fiziksel þiddetin yaný sýra psikolojik, cinsel ve ekonomik þiddeti de kapsayacak biçimde ele alýnýyorsa, sunulan hizmetler de bu tanýma paralel olarak daha geniþ kapsamlý olacaktýr. Birleþmiþ Milletler (BM) Kadýna Yönelik Þiddetin Önlenmesi Bildirgesi nde kadýna yönelik þiddet, ister kamusal isterse özel yaþamda meydana gelsin, kadýnlara fiziksel, cinsel, psikolojik acý veya ýstýrap veren ya da verebilecek olan cinsiyete dayalý bir eylem uygulama ya da bu tür eylemlerle tehdit etme, zorlama veya keyfi olarak özgürlükten yoksun býrakma þeklinde tanýmlanmaktadýr (BM, 1993). Kadýnlara Karþý Her Türlü Ayrýmcýlýðýn Önlenmesi Komitesi, kadýnlara yönelik toplumsal cinsiyete dayalý þiddeti, bir kadýna sýrf kadýn olduðu için yöneltilen ya da oransýz bir þekilde kadýnlarý etkileyen þiddet olarak tarif etmektedir (BM, 1992). Aile içi þiddet, özel yaþamda, genellikle cinsel iliþki ya da kan baðý ile baðlý bireyler arasýnda vuku bulan bir þiddet türü olarak tanýmlanmaktadýr (BM, 2003). Çoðunlukla erkekler tarafýndan kadýnlara veya çocuklara yönelik olarak uygulanmaktadýr. Aile içi þiddet, kadýnlara yönelik þiddetin en yaygýn fakat görünürlüðü en az olan türüdür. Aile içi þiddet, fiziksel, psikolojik

13 12 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER ve cinsel þiddet dâhil, çok çeþitli þekillerde ortaya çýkabileceði gibi ekonomik açýdan mahrum býrakma ya da çevresinden izole etme þeklinde de görülebilmektedir. 1 Mart 2008 tarihinde yürürlüðe giren Ailenin Korunmasýna Dair Kanun un Uygulanmasý Hakkýnda Yönetmelik te þiddetin, aile bireyinin fiziksel, cinsel, ekonomik veya psikolojik zarar görmesiyle veya acý çekmesiyle sonuçlanmasý muhtemel hareketleri, buna yönelik tehdit ve baskýyý ya da özgürlüðün keyfî engellenmesini de içeren, toplumsal veya özel alanda meydana gelen fiziksel, cinsel, psikolojik, sözel ve ekonomik her türlü davranýþý ifade ettiði belirtilmektedir. Kadýna yönelik aile içi þiddetle ilgili olarak üzerinde uzlaþmaya varýlan ve uluslararasý dokümanlar ile iç mevzuatta dile getirilen tanýmlar, þiddetin farklý türlerini kapsamaktadýr. Aile içi þiddet sorununun önlenmesi için sunulacak hizmetlerin de bu tanýmlarda ifade edilen tüm þiddet biçimlerini kapsayacak biçimde olmasý gerekmektedir. Kadýna yönelik aile içi þiddetin ortadan kaldýrýlmasý için sunulan hizmetler en genel anlamda, önleyici hizmetler ve müdahale hizmetleri olarak gruplandýrýlmaktadýr. 1.2 Önleyici Hizmetler Önleyici hizmetler, toplumda kadýna yönelik þiddetin ortaya çýkmasýný önlemeyi hedeflemekte ve bu sorunun meydana gelmesine yol açan nedenlerin saptanmasýný ve çözüm yollarýnýn üretilmesini kapsamaktadýr. Kadýnlarýn güçlendirilmesine ve toplumsal statülerinin yükseltilmesine yönelik çalýþmalar ile aile içi þiddete neden olan ve pekiþtiren olumsuz tutum ve davranýþlarýn ortadan kaldýrýlmasýný saðlamak üzere yürütülen faaliyetler, önleyici hizmetler kapsamýnda deðerlendirilmektedir. Aile içi þiddetle mücadeleye yönelik programlar, baþlangýçta sadece müdahale hizmetlerinin geliþtirilmesine aðýrlýk vermiþlerdir. Ancak zaman içinde, þiddetin son derece karmaþýk bir durum olduðu ve sadece müdahale ile bu sorunun çözülemeyeceði, önleyici hizmetlerin geliþtirilmesinin de gerekli olduðu ortaya çýkmýþtýr. Ancak aile içi þiddeti önlemeye yönelik hizmetlerin verilmesinde bazý güçlükler vardýr. Birincisi, bu hizmetlerin sürekliliði son derece önemlidir ve bu nedenle bu hizmetlere ayrýlan bütçenin sürekliliðinin garanti altýna alýnmasý ile ilgili güçlüklerdir. Ýkincisi ise, önleyici hizmetlerin sonuçlarý uzun vadede ortaya çýkmaktadýr, bu nedenle etkililiðinin

14 AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER 13 deðerlendirilmesinde güçlükler vardýr. Örneðin aile içi þiddeti pekiþtiren kalýp yargýlarýn ortadan kaldýrýlmasý, aile içi þiddetle mücadelede son derece önemlidir, ancak bu ayný zamanda uzun vadeli bir hedeftir ve yatýrýmýn ve harcanmasý gerekli çabalarýn sürekliliðini gerektirir (Price ve diðerleri, 2000). 1.3 Müdahale Hizmetleri Müdahale hizmetleri, aile içinde þiddete maruz kalan kadýnlara yönelik koruyucu ve tedavi edici hizmetleri kapsamaktadýr. Bu hizmet türü, kriz durumlarýnda verilen müdahale hizmetleri ve kriz ortamý ortadan kalktýktan sonra sunulan hizmetler biçiminde gruplandýrýlmaktadýr. Krize müdahale hizmetleri, kadýnýn þiddeti yaþamasýnýn hemen sonrasýnda verilen hizmetlerdir. Bu hizmetler kadýnýn saðlýðý ve güvenliði konusunda o anda acilen alýnmasý gerekli önlemleri kapsamaktadýr. Þiddet maðdurlarý için acil durumlarda çok kýsa süreli kalma imkâný veren istasyon sýðýnmaevleri, þiddet konusunda ihbarlarýn alýndýðý telefon hatlarý, acil servislerde sunulan hizmetler, kriz durumlarýnda sunulan müdahale hizmetleri grubuna girmektedir. Kriz durumu ortadan kalktýktan sonra sunulan hizmetler ise, þiddetten hali hazýrda etkilenmiþ olan bireylere ve ailelere yönelik olarak bu zararýn artmamasý ve giderilmesi, þiddete maruz kalan kiþilerin yeniden maðdur olmalarýnýn önüne geçilmesi için gerekli izleme çalýþmalarýný tarif etmektedir. Ýstihdam konusunda danýþmanlýk, meslek kazandýrýcý eðitimlere yönlendirme, maðdurun ev bulmasýna destek olmak, kadýnýn kendisi ve çocuklarý için güvenlik planý geliþtirmesine yardým etmek, uzun süreli bireysel ve grup terapi hizmetleri, bu hizmet türü içerisinde görülmektedir (Price ve diðerleri, 2000). Avusturya da þiddete maruz kalan kadýnlara yönelik çalýþan müdahale merkezleri bu hizmet türüne iliþkin oldukça geliþmiþ bir örnektir. Avusturya da dokuz eyalette kurulan müdahale merkezleri, Þiddete Karþý Korunma Kanunu gereðince kurulmuþ olup, mali kaynaklarý kamu kurumlarýnca karþýlanmakta ve kamu yararýna çalýþan derneklerce iþletilmektedir. Bu merkezlerin ana görevi, aile içi þiddete maruz kalan kadýnlarýn ve çocuklarýnýn korunmalarý ve haklarýnýn güvence altýna alýnmasý için, diðer ilgili kurumlarla iþbirliði içinde kadýnlarýn tüm çabalarýnda onlara rehberlik etmek ve destek olmaktýr. Bu merkezler aile içi þiddete müdahalelerde gerekli eþgüdümün

15 14 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER saðlanmasý ve ilgili bütün kurumlarýn iþbirliðinin gerçekleþmesi için çalýþmalar yapmaktadýr. Ayrýca bu merkezlerde, kadýnla beraber içinde bulunduðu tehlike / risk deðerlendirilmekte ve güvenlik plâný yapýlmaktadýr. Bu merkezlerin genel bir uygulamasý da, olay sonrasýnda þiddet maðdurlarýyla belli dönemlerde bir araya gelerek destek hizmetlerinin verilmesine devam edilmesidir. Müdahale merkezleri þiddet maðduru kadýnlara dava açmalarýnda yardýmcý olma ve mahkemelerdeki duruþmalarda onlara eþlik etme konularýnda da gerekli hizmetleri yerine getirmektedir. Bu merkezlerin, þiddete maruz kalmýþ ve geliri olmayan kadýnlara malî yardýmda bulunma ve barýnmalarýna yardým etme konularýnda da faaliyetleri bulunmaktadýr. Bu merkezlerde kriz durumunda ve kriz ortadan kalktýktan sonra þiddete maruz kalmýþ kadýnlara koruma ve destek saðlamak üzere yapýlan tüm çalýþmalar tek elden koordine edilmektedir (KSGM nin Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadele Projesi kapsamýnda 2007 yýlýnda hazýrlanan Avusturya Çalýþma Ziyareti Raporu ndan yararlanýlmýþtýr). 1.4 Toplumda Farkýndalýk Yaratmak ve Kurumlar Arasý Ýþbirliði Kadýna yönelik aile içi þiddetle mücadele ancak ilgili tüm kesimlerin bu mücadelede iþbirliði yapmasý ile baþarýya ulaþabilir. Bir baþka deyiþle kadýna yönelik aile içi þiddet, saðlýk sektörünün, kolluk kuvvetlerinin, adalet sisteminin, sosyal hizmetlerin, belediyelerin, barolarýn ve kadýn alanýnda çalýþmalar yürüten sivil toplum kuruluþlarýnýn ortak çabasý ile önlenebilecek bir sorundur. Son yýllarda, gerek önleyici hizmetlerin gerekse müdahale hizmetlerinin geliþtirilmesi için toplumun bilgilendirilmesi, hizmet sunucularýn eðitilmesi ve kurumlar arasý iþbirliðinin artýrýlmasýnýn önemi giderek daha fazla anlaþýlmaktadýr. Bu yönde yürütülen çalýþmalarda, gerek toplumun gerekse hizmet sunucularýn þiddetin kapsamý, tehlikeleri, sonuçlarý, sýklýðý ve bu alanda verilen hizmetler gibi konularda farkýndalýklarýnýn artýrýlmasýna aðýrlýk verilmektedir. Toplumda lider konumunda olan kiþilerin kadýna yönelik þiddet konusundaki duyarlýlýklarýnýn artýrýlmasý ve bu kiþiler aracýlýðý ile topluma doðru bilgi ve mesajlarýn taþýnmasý ve hizmetlerin yaygýnlaþtýrýlmasýnýn teþvik edilmesi saðlanmaktadýr (Price ve diðerleri, 2000).

16 TÜRKÝYE DE AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA DOÐRUDAN HÝZMET SUNAN KURUM VE KURULUÞLAR 15 Türkiye de Aile Ýçi Þiddete Maruz Kalan veya Risk Altýndaki Kadýnlara Doðrudan Hizmet Sunan Kurum ve Kuruluþlar Bu bölümde, Türkiye de aile içi þiddete maruz kalan bir kadýnýn, müdahale hizmetleri çerçevesinde koruma, destek, rehberlik ve tedavi gibi hizmetleri almak üzere baþvurabileceði kurum ve kuruluþlarýn bu alanda yürüttükleri faaliyetler açýklanmaktadýr. 2.1 Kolluk Kuvvetleri Türkiye Büyük Millet Meclisi nde oluþturulan Töre ve Namus Cinayetleri Ýle Kadýnlara ve Çocuklara Yönelik Þiddetin Sebeplerinin Araþtýrýlarak Alýnmasý Gereken Önlemlerin Belirlenmesi Amacýyla Meclis Araþtýrmasý Komisyonu 18 Ekim 2005 de çalýþmalarýna baþlamýþtýr. Komisyonun çalýþmalarý neticesinde hazýrlanan Komisyon Raporu doðrul-tusunda, çocuk ve kadýnlara yönelik þiddet hareketleri ile töre ve namus cinayetlerinin önlenmesi için alýnacak tedbirlerle ilgili olarak Baþbakanlýk tarafýndan çýkartýlan 2006/17 sayýlý Genelge tarih ve Kolluk Kuvvetleri Adli Kurumlar Barolar KADIN Saðlýk Kuruluþlarý SHÇEK STK lar Belediyeler Þekil 1. Aile Þiddete Maruz Kalan Kadýnlarýn Baþvurabileceði Kurum ve Kuruluþlar

17 16 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER sayýlý Resmi Gazete de yayýmlanarak yürürlüðe girmiþtir. Söz konusu genelgede Ýçiþleri Bakanlýðý na atfedilen sorumluluklar baðlamýnda kolluk kuvvetlerinin eðitim programlarýnda kadýn ve çocuklara karþý þiddete yaklaþým konusunun yer almasý, ayrýca emniyet birimlerinde bu konularda daha fazla kadýn memurun görevlendirilmesi ve bu memurlarýn kadýna ve çocuða yönelik þiddet konusunda özel eðitim almalarý gerektiði belirtilmektedir. Baþbakanlýk Genelgesi hükümleri doðrultusunda uygulamada yerine getirilmesi gereken hususlar hakkýnda Emniyet Genel Müdürlüðü (EGM) tarafýndan hazýrlanan Töre ve Namus Cinayetlerinin Önlenmesine Yönelik Tedbirlerin Koordinasyonu konulu tarih ve 2007/8 sayýlý Ýçiþleri Bakanlýðý Genelgesi 81 Ýl Valiliðine gönderilmiþtir. Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü (KSGM) ve Ýçiþleri Bakanlýðý EGM arasýnda düzenlenen Kadýna Karþý Þiddetin Önlenmesinde Polisin Rolü ve Uygulanacak Prosedürler Eðitimi Projesi Protokolü 26 Aralýk 2006 tarihinde Ýçiþleri Bakaný ve Kadýn, Aile ve Sosyal Hizmetlerden Sorumlu Devlet Bakaný tarafýndan imzalanmýþtýr. Bu çerçevede; KSGM ile EGM nün iþbirliði içerisinde yürüttüðü çalýþmalar ile kadýna karþý þiddetin önlenmesi amacýyla þiddet maðduru kadýnlar için ilk adým baþvuru yerleri olan polis merkezlerinde çalýþan EGM personeline yönelik hizmet içi eðitim programlarý hazýrlanmýþtýr. Bu hizmet içi eðitim çalýþmalarýnýn amacý, kadýna yönelik þiddet, aile içi þiddet, toplumsal cinsiyet eþitliði eðitimi, þiddet maðdurlarýna yaklaþým tarzý, 4320 sayýlý Ailenin Korunmasýna Dair Kanun ve diðer ilgili kanunlarýn uygulanmasý konularýnda farkýndalýk ve duyarlýlýðýn artýrýlmasýdýr. Bu eðitim projesi iki adýmda gerçekleþtirilmektedir. Birinci adýmda 270 Emniyet Genel Müdürlüðü personeli eðitici olarak yetiþtirilmiþtir. Ýkinci adýmda, yetiþtirilen bu eðitici kadro ile 81 Ýl Emniyet Müdürlüðü ne baðlý polis merkezinde çalýþan personelin eðitilmesi saðlanacaktýr (15 Eylül 2008 tarihi itibarýyle personelin eðitimi tamamlanmýþtýr).

18 TÜRKÝYE DE AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA DOÐRUDAN HÝZMET SUNAN KURUM VE KURULUÞLAR 17 Aile içinde veya baþka bir þekilde kadýnlara yönelik þiddet olaylarý EGM tarafýndan soruþturulurken, sadece bu olaylarda tanzim edilmesi gereken özel bir form ya da tutanak bulunmamaktadýr. Bu durum þiddet vakalarýnýn boyutu, sýklýðý, ne þekilde ve ne derecede meydana geldiði ile ilgili verilerin düzenli olarak görülememesine sebep olmaktadýr. Mevcut durumun saðlýklý bir þekilde ortaya konamamasý bu olaylarla ilgili alýnmasý gerekli tedbirlerin tespitini engellemektedir. Bu nedenle, proje kapsamýnda aile içi þiddete iliþkin verilerin toplanabilmesi ve daha sonra analizlerinin yapýlabilmesi için bir kayýt formu geliþtirilmiþtir. Þiddete maruz kalan kadýnlarýn yaygýn olarak ilk baþvurduklarý kurumlardan biri polis merkezleri ve jandarma karakollarýdýr. Kadýnlar kolluk kuvvetlerine doðrudan gelerek baþvurabildikleri gibi telefonla ihbarda da bulunabilmektedirler. Ayrýca üçüncü þahýslarýn ihbarý ile kolluk kuvvetleri þiddet olayýndan haberdar olabilmektedir. Bunun yaný sýra, saðlýk kuruluþlarý ya da baþka kuruluþlar (sosyal hizmet birimleri gibi kamu kuruluþlarý ya da sivil toplum kuruluþlarý) kanalýyla da baþvurular kolluk kuvvetlerine ulaþabilmektedir. Aile içi þiddet olayý hakkýnda polis merkezine yapýlan baþvurular Cumhuriyet savcýlýðýna bildirilmektedir. Bundan sonraki iþlemler Cumhuriyet savcýsýnýn bilgisi ve talimatlarý doðrultusunda yürütülmektedir (Ceza Muhakemeleri Kanunu (CMK), md:161). Þiddet maðduru kadýnlar kolluk birimlerine bizzat müracaat ettiklerinde ya da alýnan ihbar üzerine olayýn vuku bulduðu yere kolluk kuvvetleri geldiðinde, öncelikle bu kiþilerin ne tür bir þiddete maruz kaldýðýnýn tespit edilmesi için gerekli muayene ve tedavinin yapýlmasý amacýyla en yakýn saðlýk kuruluþuna sevki yapýlmaktadýr. Maðdurun saðlýk kuruluþuna götürülmesi polis refakatinde gerçekleþtirilmektedir. Hekim tarafýndan muayene ve tedaviye iliþkin hususlarýn kayýt altýna alýndýðý bir rapor düzenlenmektedir. Saðlýk kuruluþunca düzenlenen raporun bir nüshasý hazýrlýk dosyasýna konmak üzere görevli polis tarafýndan alýnmaktadýr. Maðdur, muayenesinin ardýndan

19 18 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER müracaatýnýn alýnmasý için tekrar polis merkezine getirilmektedir. Kolluk kuvvetlerine yapýlan ihbar ve þikayet üzerine baþlatýlan soruþturma süreci, maðdurun olaya iliþkin müracaatýnýn alýnmasý ile baþlamaktadýr. Soruþturma sürecinde maðdurun avukatý yoksa baro tarafýndan kendisine bir avukat görevlendirilmesini talep etme hakký vardýr. Bu nedenle görevli polis memurunca maðdura avukat isteyip istemediði sorulmaktadýr. Eðer istiyorsa ve kendisinin bunu karþýlayacak maddi olanaklarý yoksa baronun kendisine ücretsiz avukat atayabileceði bildirilmektedir (CMK, md. 234). Aile içi þiddete maruz kaldýðý için polis merkezine müracaat eden kadýnlarýn müracaatlarýnýn alýnmasý ve iþlemlerinin yapýlmasý imkanlar çerçevesinde kadýn personel tarafýndan gerçekleþtirilmektedir. 11 Ocak 2007 tarihli ve 2007/6 sayýlý Ýçiþleri Bakanlýðý Emniyet Genel Müdürlüðü nün Töre ve Namus Cinayetlerinin Önlenmesine Yönelik Tedbirlerin Koordinasyonu konulu genelgede, kolluk birimlerine müracaat eden veya kolluk tarafýndan tespit edilen þiddet maðduru kadýn ve çocuklarýn, yaþadýklarý travmaya baðlý olarak içinde bulunduklarý ruhsal durum göz önünde bulundurularak, bu kiþilerin müracaatlarýnda yapýlmasý gereken her türlü iþlem, imkanlar ölçüsünde bayan personelin de katýlýmýyla, insani yaklaþým içerisinde ve ivedilikle yerine getirilmesi gerektiði belirtilmektedir. Maðdurun yaþadýðý þiddet olayýný tekrar tekrar anlatmasý, içinde bulunduðu psikolojik travmanýn etkisini artýrabileceði için, maðdurun polis merkezine baþvurusundan ayrýlana kadar geçen süreçte tüm iþlemlerin ayný kiþi tarafýndan yürütülmesi için çaba sarf edilmektedir. Polis merkezlerinde yürütülen adli ve idari tahkikatta, tüm tespit edilenler, soruþturmaya iliþkin alýnan emir ve talimatlar, ifadeler, tutanaklar, ilgili birimlerle yazýþmalar kayýt altýna alýnmaktadýr (CMK, md. 169). Maðdurun yaþadýðý þiddet olayýna iliþkin verdiði bilgiler mümkün olduðunca detaylý

20 TÜRKÝYE DE AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA DOÐRUDAN HÝZMET SUNAN KURUM VE KURULUÞLAR 19 biçimde kayýt altýna alýnmaktadýr. Maðdurun baþýna gelen eylemin ne olduðu, nasýl gerçekleþtiði, býçak, sopa veya benzer bir araç kullanýlmýþ ise bu aracýn ne olduðu, kim veya kimler tarafýndan bu eylemin gerçekleþtirildiði, saldýrganla bir akrabalýk iliþkisi var ise akrabalýk baðý, bilinebiliyor ise görgü tanýklarýnýn isim ve soy isimleri, maðdurun saldýrgandan þikayetçi olup olmadýðý tutanaða geçirilmektedir. Ayrýca görevli polis tarafýndan Aile Ýçi Þiddet Kayýt Formu doldurulmaktadýr. Bu form ile aile içi þiddet ve özellikle kadýna yönelik þiddet olaylarý ile ilgili istatistiklerin düzenli tutulabilmesi, bu veriler üzerinden analiz çalýþmalarý yapýlarak strateji geliþtirilmesi, olaylara karýþan þahýslarla ilgili sýnýflandýrma yapýlabilmesi ve çözüm üretilebilmesi, olaylara müdahale eden kolluk görevlilerine sistematik ve standart yaklaþým kazandýrýlmasý ve dijital kayýt sistemi oluþturulmasý amaçlanmaktadýr. Söz konusu form iki bölümden oluþmaktadýr. Birinci bölümde, meydana gelen olayla ilgili bilgiler (yer, tarih, zaman, müdahale eden görevli, vb), olaya karýþan taraflara iliþkin bilgiler ve talimatlar bulunmaktadýr. Ýkinci bölümde ise, risk deðerlendirme ile ilgili sorular, risk hesaplama kýsmý, idari iþlemler ve maðduru bilgilendirme bölümleri yer almaktadýr. Risk deðerlendirme, kiþinin þiddet karþýsýndaki durumunu belirlemek için geliþtirilmiþ bir tür ölçme aracýdýr. Risk deðerlendirmesinde yer alan sorulara maðdurun vereceði cevaplar üzerinden ifade alan görevlinin yapacaðý sýnýflandýrma (yüksek risk / standart risk) ile sosyal hizmet birimleri ile koordine kurularak maðdurlarýn korunmasý ve maðduriyetlerinin ilgili diðer kurum ve kuruluþlarla iþbirliði içerisinde giderilmesi mümkün olmaktadýr. Risk deðerlendirme sonucu maðdurla da paylaþýlmaktadýr. Eðer maðdur sýðýnmaevinde kalacak ise, maðdurun sýðýnmaevine nakli polis görevlileri tarafýndan yapýlmaktadýr. Öte yandan, olaya karýþan taraflarýn tespiti ve delillerin toplanmasý için Cumhuriyet savcýsýnýn emir ve talimatlarý doðrultusunda kolluk kuvvetlerince çalýþmalara baþlanýr. Cumhuriyet savcýsý, ihbar veya baþka bir suretle bir suçun iþlendiði izlenimini veren bir hâli öðrenir öðrenmez kamu davasýný

21 20 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER açmaya yer olup olmadýðýna karar vermek üzere hemen iþin gerçeðini araþtýrmaya alýnmaktadýr. Bulunamazsa dosya ikmalen savcýlýða gönderilmektedir. baþlar. Gerçeðin araþtýrýlmasý için kolluk görevlileri marifetiyle, þüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplamaktadýr (CMK, md. 160, 164). Soruþturma sürecinde þiddete maruz kalan kadýnýn yaný sýra diðer aile bireyleri de dinlenmektedir. Deliller toplanýrken, maðdurun maruz kaldýðý fiziksel, cinsel, Cumhuriyet savcýsý talimatý doðrultusunda þüpheliye ulaþýlarak polis merkezinde ifadesi alýnmaktadýr. Þüpheli için saðlýk raporu alýnmak üzere gerekli iþlemler ekonomik ve psikolojik þiddetin bulgularý tespit edilmektedir. Bunun için özellikle þiddet olayýnýn meydana geldiði yerden deliller toplanmaktadýr. yapýlmaktadýr. Hazýrlanan dosya savcýlýða (mevcutlu olarak) gönderilmektedir. Þüpheliye ulaþýlamamasý durumunda, savcýlýk talimat verirse bulunduðu yerden Polis merkezlerinde aile içi þiddete maruz kalmýþ kadýn ile ilgili yürütülen hizmetler Þekil 2 de gösterilmiþtir.

22 TÜRKÝYE DE AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA DOÐRUDAN HÝZMET SUNAN KURUM VE KURULUÞLAR 21 POLÝS MERKEZÝNE BAÞVURU Ýlk görüþme (mümkünse kadýn personel tarafýndan) yapýlýr. Cumhuriyet savcýsý bilgilendirilir. Gerekirse saðlýk kuruluþuna sevk edilir (Refakatçi: Polis) Ýsterse avukat temin edilir. Müracaatý alýnýr. Olaya karýþan taraflarýn tespit edilir, deliller toplanýr (varsa çocuk/lar ile ilgili iþlemler) Aile Ýçi Þiddet Kayýt Formu doldurulur. Þüpheli ile ilgili iþlemler Risk deðerlendirmesi yapýlýr ve sonuç maðdurla paylaþýlýr. Þüpheliye ulaþýlýr. Bilgilendirme ve yönlendirme yapýlýr. Yüksek risk grubunda olan kadýnlar için SHÇEK ile irtibata geçilir. Polis, idari iþlemlerin kontrol sorularýný doldurur. (Formun ilgili bölümü) Maðdur sýðýnmaevinde kalacaksa, refakatçý polis ile gönderilir. Diðer hizmetler için maðdur kendisi gider. Saðlýk raporu iþlemleri yapýlýr. Þüphelinin ifadesinin alýnmasý Dosya savcýlýða gönderilir. Aile Ýçi Þiddete Son Broþürü verilir. Þekil 2. Polis Merkezine Baþvuran Þiddete Maruz Kalmýþ Kadýn ile Ýlgili Ýþlemler

23 22 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER Türk Ceza Kanunu kapsamýnda suç olarak tarif edilen kadýna yönelik aile içi þiddet olaylarýnýn soruþturulmasý sürecinde, müracaatçýnýn ve þüphelinin durumuna göre farklýlýk gösteren adli iþlemler bulunmaktadýr. (Tablo 1-4) Tablo 1: Aðýr Þiddete Maruz Kalmýþ Maðdura Ait Saðlýk Raporu Ýle Birlikte Ýntikal Eden Olaylarda Yürütülecek Adli Ýþlemler Müracaatçýnýn Þikâyeti Varsa Adli Ýþlemler yürütülür (Yaralama ve 4320 S.K. kapsamýnda) Risk deðerlendirmesi yapýlýr ve deðerlendirmenin sonucu hakkýnda müracaatçýya bilgi verilir. Maðdura 4320 sayýlý kanun ve diðer yasal haklarý hakkýnda bilgi verilir. Diðer idari iþlemler hakkýnda bilgi verilir. Aile Ýçi Þiddete Son broþürü verilir. Müracaatçýnýn Þikâyeti Yoksa Adli iþlemlerin yapýlmasý zorunludur. Maðdurun ifadesine þikâyetçi olmadýðý belirtilir. Risk deðerlendirmesi yapýlýr ve deðerlendirmenin sonucu hakkýnda müracaatçýya bilgi verilir. Maðdura 4320 sayýlý kanun ve diðer yasal haklarý hakkýnda bilgi verilir. Diðer idari iþlemler hakkýnda bilgi verilir. Aile Ýçi Þiddete Son broþürü verilir. Tablo 2: Hafif Þiddete Maruz Kalmýþ Maðdura Ait Saðlýk Raporu Ýle Birlikte Ýntikal Eden Olaylarda Yürütülecek Adli Ýþlemler Müracaatçýnýn Þikâyeti Varsa Adli Ýþlemler yürütülür (Yaralama ve 4320 S.K. kapsamýnda) Risk deðerlendirmesi yapýlýr ve deðerlendirmenin sonucu hakkýnda müracaatçýya bilgi verilir. Maðdura 4320 sayýlý kanun ve diðer yasal haklarý hakkýnda bilgi verilir. Diðer idari iþlemler hakkýnda bilgi verilir. Aile Ýçi Þiddete Son broþürü verilir. Müracaatçýnýn Þikâyeti Yoksa Adli iþlemlerin yapýlmasý zorunludur. Maðdurun ifadesine þikâyetçi olmadýðý belirtilir. Maðdur doktora gitmek istiyorsa, doktor raporu alýnýr. Risk deðerlendirmesi yapýlýr ve deðerlendirmenin sonucu hakkýnda müracaatçýya bilgi verilir. Maðdura 4320 sayýlý kanun ve diðer yasal haklarý hakkýnda bilgi verilir. Diðer idari iþlemler hakkýnda bilgi verilir. Aile Ýçi Þiddete Son broþürü verilir.

24 TÜRKÝYE DE AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA DOÐRUDAN HÝZMET SUNAN KURUM VE KURULUÞLAR 23 Tablo 3: Aðýr Þiddete Maruz Kalmýþ Maðdura Ait Saðlýk Raporu Ýle Birlikte Ýntikal Eden Olaylarda Þüphelinin Durumuna Göre Yürütülecek Adli Ýþlemler Þüpheliye Ulaþýlmamýþsa Savcýlýða bilgi verilir. Bulunduðu yerden alýnýr ve yakalama yapýlýr. Þüpheli bulunamazsa, dosya ikmalen savcýlýða gönderilir. Savcýlýk yakalama emri, vb. iþlemleri baþlatýr. Þüpheli baþka bir karakol/merkez bölgesindeyse savcýnýn onayý ile oraya yazý gönderilir. Þüpheliye Ulaþýlmýþ ve þüpheli merkeze/karakola gelmiþse Savcýlýða bilgi verilir. Ýfadesi alýnýr. Saðlýk raporu iþlemleri tamamlanýr. Dosya savcýlýða (savcý talimatý ile büyük olasýlýkla mevcutlu olarak) gönderilir. Þüpheliye Ulaþýlmýþ ancak þüpheli merkeze gelmemiþse Savcýlýða bilgi verilir. Bulunduðu yerden alýnýr ve yakalama yapýlýr. Þüpheli bulunamazsa, dosya ikmalen savcýlýða gönderilir. Savcýlýk yakalama emri, vb iþlemleri baþlatýr. Tablo 4: Hafif Þiddete Maruz Kalmýþ Maðdura Ait Saðlýk Raporu Ýle Birlikte Ýntikal Eden Olaylarda Þüphelinin Durumuna Göre Yürütülecek Adli Ýþlemler Þüpheliye Ulaþýlmamýþsa Savcýlýða bilgi verilir. Dosya ikmalen savcýlýða gönderilir. Þüpheliyle ilgili süreç savcýlýk ve mahkeme sürecine kalýr. Þüpheliye Ulaþýlmýþ ve þüpheli merkeze/karakola gelmiþse Ýfadesi alýnýr. Saðlýk raporu iþlemleri tamamlanýr. Dosya savcýlýða (savcý talimatý ile büyük olasýlýkla ikmalen) gönderilir. Þüpheliye Ulaþýlmýþ ancak þüpheli merkeze gelmemiþse Savcýlýða bilgi verilir. Dosya, ikmalen savcýlýða gönderilir Þüpheliyle ilgili süreç savcýlýk ve mahkeme sürecine kalýr.

25 24 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER 2.2 Adli Kurumlar Kanunlar, kadýna yönelik aile içi þiddetle mücadelede son derece önemli araçlardýr. Ülkemizde bu sorunla mücadelede, 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüðe giren 5237 sayýlý Türk Ceza Kanunu (TCK) ve 1998 yýlýnda çýkarýlan ve 2007 yýlýnda 5636 sayýlý Kanun la yapýlan deðiþiklikle yeniden düzenlenen 4320 sayýlý Ailenin Korunmasýna Dair Kanun son derece önemli bir yer teþkil etmektedir. Bu bölümde, söz konusu kanunlarýn uygulanmasý ile ilgili adli kurumlar (Cumhuriyet Savcýlýðý, Aile Mahkemesi ve Adli Týp Kurumu) ve bu kurumlarca yürütülen iþlemler ele alýnacaktýr. Aile içi þiddete maruz kalan kadýn*, kolluk kuvvetlerine, Ýl Sosyal Hizmetler Müdürlüklerine ya da toplum merkezleri ve aile danýþma merkezlerine ya da kadýnlara yönelik çalýþmalar yapan sivil toplum kuruluþuna, belediyelere ya da diðer kamu kuruluþlarýna baþvurduðunda, tüm bu kurum ve kuruluþlar tarafýndan, yasal haklarýndan yararlanabilmesi için adlî kurumlara yönlendirilebilmektedir Cumhuriyet Baþsavcýlýðý 07 Ekim 2004 tarihinde Resmi Gazetede yayýnlanarak yürürlüðe giren 5235 sayýlý Adli Yargý Ýlk Derece Mahkemeleri Ýle Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluþ, Görev ve Yetkileri Hakkýnda Kanun a göre, mahkeme kuruluþu bulunan her il merkezi ve ilçede o il veya ilçenin adý ile anýlan bir Cumhuriyet baþsavcýlýðý kurulur. Cumhuriyet baþsavcýlýðýnda, bir Cumhuriyet baþsavcýsý ve yeteri kadar Cumhuriyet savcýsý bulunur. Cumhuriyet baþsavcýlýðýnýn görevleri, kamu davasýnýn açýlmasýna yer olup olmadýðýna karar vermek üzere soruþturma yapmak veya yaptýrmak, kanun hükümlerine göre, yargýlama faaliyetlerini kamu adýna izlemek, bunlara katýlmak ve gerektiðinde kanun yollarýna baþvurmak, kesinleþen mahkeme kararlarýnýn yerine getirilmesi ile ilgili iþlemleri yapmak ve izlemek ve kanunlarla verilen diðer görevleri yapmaktýr. Bu çerçevede Cumhuriyet savcýsý, adli göreve iliþkin iþlemleri yapmak, duruþmalara katýlmak ve kanun yollarýna baþvurmak, Cumhuriyet baþsavcýsý tarafýndan verilen adli ve idari görevleri yerine getirmek, gerektiðinde Cumhuriyet * 4320 sayýlý Kanundan, aile içi þiddete maruz kalmýþ eþ, çocuk, ayný çatý altýnda yaþayan diðer aile bireyleri ve mahkemece ayrýlýk kararý verilen veya yasal olarak ayrý yaþama hakký olan ya da evli olmalarýna raðmen fiilen ayrý yaþayan aile bireyleri yararlanabilmektedir. Bu çalýþma aile içinde þiddete maruz kalan kadýnlara sunulan hizmetlerle ilgili olduðu için sadece aile içi þiddete maruz kalan kadýn ifadesi kullanýlmaktadýr.

26 TÜRKÝYE DE AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA DOÐRUDAN HÝZMET SUNAN KURUM VE KURULUÞLAR 25 baþsavcýsýna vekâlet etmek ve kanunlarla verilen diðer görevleri yapmakla görevli kýlýnmýþtýr. TCK kapsamýnda suç olarak tarif edilen herhangi bir þiddet eylemi gerçekleþtiði zaman polis merkezlerine yapýlan baþvurular Cumhuriyet savcýlýðýna bildirilmekte, gerekli tüm adli iþlemler Cumhuriyet savcýsýnýn bilgisi ve talimatlarý doðrultusunda yürütülmektedir. Suçun maðduru, olayýn gerçekleþtiði yere en yakýn polis merkezi ya da jandarma karakoluna baþvurarak þikâyetçi olabileceði gibi, Cumhuriyet baþsavcýlýðýna þahsen bir dilekçe ile baþvurarak da suç duyurusunda bulunabilir. Savcýlýk, mesai saatlerinde ve mesai saatleri dýþýnda nöbetçi savcýlar ile 24 saat baþvuru almaktadýr. Aile içi þiddete iliþkin soruþturma, þikayetin kolluk kuvvetlerince alýnarak Cumhuriyet savcýlýðýna intikal etmesi ya da þiddete maruz kalan kadýnýn savcýlýða dilekçe vermesi ile baþlamaktadýr. Savcýlýk, maðdurun uðradýðý þiddetin doktor raporu ile tespit edilmesi için onu Adli Týp Kurumuna sevk etmektedir. Cumhuriyet savcýsý, yapacaðý soruþturma sonucunda kamu davasý açýlmasýna karar vererek konuyu ceza mahkemesine götürebilmektedir. Öte yandan soruþturmayý yürüten savcý, þikâyet edenin þahsi dava açma hakký olduðunu belirterek takipsizlik kararý da verebilmektedir. Cumhuriyet savcýsýnýn kamu davasý açýlmasýna gerek olmadýðý yönünde karar vermesi halinde, þikâyette bulunan kadýnýn bu karara itiraz hakký bulunmaktadýr (CMK, md. 234). Ayrýca, kendisi de þiddet uygulayan aleyhinde dava açabilmektedir. Adalet Bakanlýðý, 4320 sayýlý Ailenin Korunmasýna Dair Kanun un daha etkin biçimde uygulanmasýný saðlamak amacýyla, tüm hâkim ve savcýlara yönelik 1 Ocak 2006 tarih ve 35 sayýlý genelgeyi yayýnlamýþtýr. Söz konusu genelgede, Cumhuriyet savcýlarý tarafýndan aile içi þiddet olayýnýn öðrenilmesi hâlinde, bu konuda herhangi bir þikâyet gerekmeden derhal soruþturmaya geçilmesi, ayrýca koruma kararý alýnmasý için ivedilikle aile mahkemesi hâkimine bildirimde bulunulmasý gerektiði belirtilmektedir. Aile içi þiddete maruz kalan kadýn, 4320 sayýlý Ailenin Korunmasýna Dair Kanun un kapsamýnda gerekli tedbirlerin alýnmasý için de Cumhuriyet savcýlýðýna müracaat edebilmektedir. Öte yandan, aile içi þiddet olayýna iliþkin olarak üçüncü þahýslar da Cumhuriyet savcýlýðýna (kolluk kuvvetlerine

27 26 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER ya da aile mahkemesine de) olayýn yazýlý, sözlü veya baþka bir þekilde bildirilmesi suretiyle ihbarda bulunabilmektedirler. Sözlü ihbarlar tutanaða geçirilmektedir. Savcýlýk, söz konusu kanun kapsamýnda yer alan tedbirlere hükmedilmesi amacýyla dosyayý aile mahkemesine intikal ettirmektedir. Aile mahkemesince 4320 sayýlý Kanun daki tedbirlere hükmedilmesi durumunda, kararýn bir örneði Cumhuriyet baþsavcýlýðýna iletilmektedir. Bu karar Cumhuriyet baþsavcýlýklarýnca tutulan koruma karar defteri ne kaydedilmektedir (Ailenin Korunmasýna Dair Kanun un Uygulanmasý Hakkýnda Yönetmelik, md 15). Kolluðun izleme görevi, koruma kararýnýn verildiði tarihte baþlamaktadýr. Kolluk kuvveti, koruma kararýnýn içeriðine göre ilgililere bildirimde bulunmakta ve bu bildirim tutanak altýna alýnarak, karar süresince tedbirlerin yerine getirilip getirilmediði kontrol edilmektedir. Bu kontrol, lehine koruma kararý verilen kiþinin: a) Bulunduðu konutun haftada bir kez ziyaret edilmesini, b) Birinci derece yakýnlarý ile iletiþim kurulmasýný, c) Komþularýnýn bilgisine baþvurulmasýný, ç) Oturulan yerin muhtarýndan bilgi alýnmasýný, d) Bulunduðu konutun çevresinde araþtýrma yapýlmasýný, içermektedir. Cumhuriyet baþsavcýlýðý kararýn uygulanmasýný genel kolluk kuvvetleri marifeti ile izlemektedir. Tedbir kararý içeriðine göre taraflarýn bulunduðu yerin baðlý olduðu kolluk kuvvetine iþlem yapýlmak üzere ivedilikle gönderilmektedir. Cumhuriyet savcýlýðýnca gerektiðinde koruma kararýnýn baþvuruda bulunanlar tarafýndan kolluða götürülmesine de olanak tanýnmaktadýr (Ailenin Korunmasýna Dair Kanunun Uygulanmasý Hakkýnda Yönetmelik, md 15). Yukarýda belirtilen veya baþka þekilde gerçekleþtirilen kontrol iþlemleri sonucunda kiþinin, aleyhine verilen koruma kararýna uymadýðýnýn tespit edilmesi halinde bu husus tutanaða baðlanmaktadýr. Bu tutanaða istinaden genel kolluk kuvvetleri tarafýndan resen soruþturma yapýlarak evrak en kýsa zamanda Cumhuriyet baþsavcýlýðýna intikal ettirilmektedir. Cumhuriyet baþsavcýlýðý koruma kararýna uymayan eþ veya diðer aile bireyleri hakkýnda Sulh Ceza

28 TÜRKÝYE DE AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA DOÐRUDAN HÝZMET SUNAN KURUM VE KURULUÞLAR 27 Mahkemesinde kamu davasý açmaktadýr. Koruma kararýna aykýrý davranan eþ veya diðer aile bireylerinin fiili, baþka bir suç oluþtursa bile, haklarýnda ayrýca üç aydan altý aya kadar hapis cezasýna hükmolunabilmektedir Aile Mahkemeleri Ailenin Korunmasýna Dair Kanun daki tedbirler konusundaki kararý aile mahkemesi hakimi vermektedir. 9 Ocak 2003 tarih 4787 sayýlý Aile Mahkemelerinin Kuruluþ, Görev ve Usullerine Dair Kanun a göre aile mahkemeleri, aile hukukundan doðan dava ve iþleri görür. Ayrýca bu mahkemeler 20 Mayýs1982 tarihli ve 2675 sayýlý Milletlerarasý Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkýnda Kanun a göre aile hukukuna iliþkin yabancý mahkeme kararlarýnýn tanýma ve tenfizini yaparlar. Aile mahkemeleri bünyesinde, davanýn esasýna girilmeden önce veya davanýn görülmesi sýrasýnda, mahkemece istenen konular hakkýnda taraflar arasýndaki uyuþmazlýk nedenlerine iliþkin araþtýrma ve inceleme yapmak ve sonucunu bildirmek, mahkemenin gerekli gördüðü hallerde duruþmada hazýr bulunmak, istenilen konularla ilgili çalýþmalar yapmak ve görüþ bildirmek, mahkemece verilecek diðer görevleri yapmak üzere uzmanlar (psikolog, pedagog ve sosyal çalýþmacý) görev yapmaktadýr. Uzmanlarýn, tercihan evli ve çocuk sahibi, otuz yaþýný doldurmuþ ve aile sorunlarý alanýnda lisansüstü eðitim yapmýþ olmalarý gerekmektedir. Aile mahkemesi, diðer kanunlardaki hükümler saklý kalmak üzere görev alanýna giren konularda, yetiþkinler hakkýnda, evlilik birliðinden doðan yükümlülükleri konusunda eþleri uyararak gerektiðinde uzlaþtýrmaya, ailenin ekonomik varlýðýnýn korunmasý veya evlilik birliðinden doðan malî yükümlülüklerin yerine getirilmesine iliþkin gerekli önlemleri almaya, resmî veya özel saðlýk veya sosyal hizmet kurumlarýna, huzur evlerine veya benzeri yerlere yerleþtirmeye, bir meslek edinme kursuna veya uygun görülecek bir eðitim kurumuna göndermeye karar verebilmektedir (Aile Mahkemelerinin Kuruluþ, Görev ve Usüllerine Dair Kanun, md 6). Cumhuriyet savcýlýðý, kolluk kuvvetleri marifetiyle topladýðý deliller neticesinde bir kamu davasý açýlmasýna karar vermesi ya da kamu davasý açýlmasýna gerek görmeyerek takipsizlik kararý vermesi durumunda, þüpheli hakkýnda 4320 sayýlý Kanun da yazýlý tedbirlere hükmedilmesi için hazýrlýk evrakýnýn örneðini aile mahkemesine göndermektedir (Ailenin Korunmasýna Dair Kanunun Uygulanmasý Hakkýnda Genelge, md 1).

29 28 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER Öte yandan þiddete maruz kalan kadýn, 4320 sayýlý kanun kapsamýndaki tedbir kararlarýna hükmedilmesi için doðrudan aile mahkemesi hakimliðine de müracaat edebilmektedir. runun yaþamakta olduðu konuta veya iþ yerine gelmemesi veya bu yerlerde bu maddeleri kullanmamasý, g) Bir saðlýk kuruluþuna muayene veya tedavi için baþvurmasý. Aile mahkemesi hakimi, hazýrlýk evrakýný inceleyerek, þüpheli olarak ifadesi alýnan þahsýn bir aydan altý aya kadar evden uzaklaþtýrýlmasýna karar verebilir. Aile mahkemesi hakimi bu kararý duruþma açmaksýzýn evrak üzerinden yapar. Söz konusu kanun gereði aile mahkemesi hakimi þiddet uygulayan aile bireyi için aþaðýdaki tedbir kararlarýna da hükmedebilmektedir: a) Aile bireylerine karþý þiddete veya korkuya yönelik söz ve davranýþlarda bulunmamasý, b) Müþterek evden uzaklaþtýrýlarak bu evin diðer aile bireylerine tahsisi ile bu bireylerin birlikte ya da ayrý oturmakta olduðu eve veya iþ yerlerine yaklaþmamasý, c) Aile bireylerinin eþyalarýna zarar vermemesi, d) Aile bireylerini iletiþim araçlarý ile rahatsýz etmemesi, e) Varsa silah veya benzeri araçlarýný genel kolluk kuvvetlerine teslim etmesi, f) Alkollü veya uyuþturucu herhangi bir madde kullanýlmýþ olarak þiddet maðdu- Hakim, muayene ve tedavi tedbirine hükmederse, þiddet uygulayan kiþilerin illerde Ýl Saðlýk Müdürlüðüne, ilçelerde Saðlýk Grup Baþkanlýðýna baþvurmasýný kararýnda belirtir. Bu kiþiler Ýl Saðlýk Müdürlükleri Ruh Saðlýðý Þubelerince veya Saðlýk Grup Baþkanlýklarýnca resmî veya kendi istekleri üzerine özel saðlýk kurumlarýna sevk edilir. Ýlgilinin tedaviyi sürdürüp sürdürmediði ve yapýlan iþlemin sonucu Ýl Saðlýk Müdürlüðü veya Saðlýk Grup Baþkanlýðý tarafýndan Cumhuriyet baþsavcýlýðýna bildirilir (Ailenin Korunmasýna Dair Kanunun Uygulanmasý Hakkýnda Yönetmelik, md 13). Ayrýca aile mahkemesi þiddet uygulayan kiþinin bu süre zarfýnda evin geçimini temin etmesi için (evin kirasý, varsa çocuklarýn eðitim masraflarýný gibi) nafaka ödemesine karar verebilmektedir sayýlý Kanun a göre, eðer þiddeti uygulayan eþ veya diðer aile bireyi ayný zamanda ailenin geçimini saðlayan yahut katkýda bulunan kiþi ise, hakim bu konuda maðdurlarýn yaþam düzeylerini göz

30 TÜRKÝYE DE AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA DOÐRUDAN HÝZMET SUNAN KURUM VE KURULUÞLAR 29 önünde bulundurarak, daha önce Türk Medenî Kanunu hükümlerine göre nafakaya hükmedilmemiþ olmasý kaydýyla, talep edilmese dahi tedbir nafakasýna hükmedebilmektedir. Tedbir nafakasýna iliþkin kararýn bir örneði, mahkeme tarafýndan resen ilgili icra müdürlüðüne gönderilmektedir. Nafaka ödemekle yükümlü kýlýnan kiþinin herhangi bir sosyal güvenlik kurumu ile baðlantýsý olmasý durumunda, nafaka, þiddet maðdurunun baþvurusu aranmaksýzýn ilgilinin maaþ ya da ücretinden icra müdürlüðü tarafýndan tahsil edilmektedir (Ailenin Korunmasýna Dair Kanunun Uygulanmasý Hakkýnda Yönetmelik, md 16). Kolluk Kuvvetleri Kadýn (Avukatlarý, yasal temsilcileri, vb.) Cumhuriyet Savcýlýðý Aile Mahkemesi Hakimliði Þekil 3. Þiddete Maruz Kalmýþ Kadýnlarýn Adli Kurumlara Baþvuru Noktalarý

31 30 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER Adli Týp Kurumu Þiddete maruz kalan kadýn, kolluk kuvvetlerine ya da Cumhuriyet savcýlýðýna baþvurduðu zaman saðlýk raporu alýnmasý için Adli Týp Kurumuna sevk edilmektedir sayýlý Ceza Muhakemesi Kanun unun (CMK) Diðer Kiþilerin Beden Muayenesi baþlýklý 76. maddesinin birinci fýkrasýna göre, bir suça iliþkin delil elde etmek amacýyla, maðdurun vücudu üzerinde dýþ veya iç beden muayenesi yapýlabilmesine, örnek alýnabilmesine (týrnak, cinsel salgý, vb.) Cumhuriyet savcýsýnýn istemiyle ya da resen hakim veya mahkeme, gecikmesinde sakýnca bulunan hallerde Cumhuriyet savcýsý tarafýndan karar verilebilir. Ceza Muhakemesinde Beden Muayenesi, Genetik Ýncelemeler ve Fizik Kimliðin Tespiti Hakkýnda Yönetmelik in 18. maddenin ikinci fýkrasýnda, maðdurun rýzasýnýn varlýðý halinde, yukarýda açýklandýðý biçimde karar alýnmasýna gerek olmadýðý hükme baðlanmýþtýr. Bu madde gereðince þiddete maruz kalmýþ kadýnýn rýzasý olmasý halinde, saðlýk raporu almak üzere savcý ya da mahkeme kararý aranmaksýzýn kolluk tarafýndan adli tabibe sevk edilebileceði anlaþýlmaktadýr. Ceza Muhakemeleri Kanunu nun (CMK) kadýnýn muayenesine iliþkin 77. maddesinde, kadýnýn muayenesinin, istemi halinde ve olanaklar elverdiðinde bir kadýn hekim tarafýndan yapýlacaðý belirtilmektedir. Ceza Muhakemesinde Beden Muayenesi, Genetik Ýncelemeler ve Fizik Kimliðin Tespiti Hakkýnda Yönetmelik in Kadýnýn Muayenesi baþlýklý 11. maddesinde, kadýnýn muayenesinin istemi halinde ve olanaklar elverdiðinde bir kadýn hekim tarafýndan yapýlmasý gerektiði belirtilmekte; muayene edilecek olan kadýnýn talebine raðmen bir kadýn hekimin bulunmamasý halinde, muayene sýrasýnda hekim ile birlikte bir baþka kadýn saðlýk mesleði personelinin bulunmasýna özen gösterilmesi gerektiði ifade edilmektedir. Kadýnýn muayene edilmeye rýza göstermemesi halinde, Cumhuriyet savcýsý soruþturma sürecinde mahkemeden karar alarak muayenenin yapýlmasýný isteyebilir. Ayrýca kovuþturma sürecinde hakim ya da mahkeme yine kadýnýn muayenesi konusunda karar alabilmektedir sayýlý Adli Týp Kurumu Kanunu na göre Adalet Bakanlýðýna baðlý olarak kurulan Adli Týp Kurumunun amacý adalet iþlerinde bilirkiþilik görevi yapmaktýr. Kurumun merkezi Ýstanbul dadýr. Kanun

32 TÜRKÝYE DE AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA DOÐRUDAN HÝZMET SUNAN KURUM VE KURULUÞLAR 31 uyarýnca Adalet Bakanlýðýnca Kurum a baðlý olarak Adlî Týp Kurumu grup baþkanlýklarý veya þube müdürlükleri kurulabilmektedir. Adlî Týp Kurumu grup baþkanlýklarý bünyesinde bir veya daha çok adlî týp ihtisas dairesi bulunmaktadýr. Türkiye de Adli Týp Kurumu bünyesinde 6 ihtisas kurulu bulunmaktadýr. Adlî Týp Kurumu nun görevleri arasýnda, mahkemeler ile hakimlikler ve savcýlýklar tarafýndan gönderilen adlî týpla ilgili konularda bilimsel ve teknik görüþ bildirmek ve adlî týp hizmetlerinin görülmesi sýrasýnda yapýlmasý zorunlu saðlýk hizmetlerini vermektir. Bu çerçevede, aile içi þiddet olaylarýna iliþkin soruþturmalarda þiddet maðduru adli týp kurumlarýna sevk edilerek burada görevli adli týp alanýnda uzmanlýðýný yapmýþ týp doktorlarý tarafýndan rapor hazýrlanmaktadýr sayýlý Adli Týp Kurumu Kanunu nun 9. maddesi uyarýnca, Adalet Bakanlýðýnca gerekli görülen yerlerde, bu Kanunun 1 inci maddesi gereðince Adlî Týp Kurumu grup baþkanlýklarý kurulmaktadýr. Türkiye de 14 ilde (Ankara, Adana, Antalya, Bursa, Diyarbakýr, Edirne, Ýzmir, Malatya, Samsun, Trabzon, Denizli, Kayseri, Kocaeli, Erzurum) Adli Týp Grup Baþkanlýðý bulunmaktadýr. Adlî Týp Kurumu þube müdürlükleri, bu Kanunun 1 inci maddesi gereðince Adalet Bakanlýðýnca aðýr ceza mahkemesi bulunan yerlerde kurulmaktadýr. Ancak, aðýr ceza mahkemesi bulunmayan ilçelerde de coðrafi durum ve iþ yoðunluðu göz önünde tutularak, adlî týp þube müdürlükleri kurulabilmektedir. Adlî Týp Kurumu þube müdürlükleri, iþ hacmine göre bir veya birden fazla adlî týp uzmaný ve diðer personelden oluþmaktadýr. Ülkemizde 42 ilde Adlî Týp Kurumu þube müdürlüðü bulunmaktadýr. Adlî Týp Kurumu þube müdürlüðünde görevli personel, Adalet Bakanlýðýnca görev sýnýrlarý belirlenen yerlerde bulunan mahkemeler, hakimlikler ve savcýlýklar tarafýndan adlî týpla ilgili olmak üzere gerekli görülecek otopsi, muayene ve keþifleri, gerekirse olay yerine de gitmek suretiyle yaparak bu hususta rapor vermek ve yapýlan davet üzerine sözlü görüþlerini bildirmekle yükümlüdür. Adlî Týp Kurumu þube müdürlüðü bulunmayan yerlerde bu görevler adlî tabip ve diðer personel tarafýndan yerine getirilir sayýlý Adlî Týp Kurumu Kanunu nun 31 inci maddesi gereðince yüksek öðretim

33 32 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER kurumlarýnýn / üniversitelerin adlî týpla ilgili bölüm veya birimlerinde çalýþan uzmanlar, adlî olaylarda resmi bilirkiþi sayýlmaktadýr. Ýlde Adlî Týp Kurumu Baþkanlýðýna baðlý birim ve/veya yüksek öðretim kurumlarýnýn adlî týpla ilgili bölüm veya birimlerinin bulunmamasý durumunda; Adlî Týp Kurumu Kanunu nun ve 224 sayýlý Saðlýk Hizmetlerinin Sosyalleþtirilmesi Hakkýnda Kanun un 10 uncu maddelerine istinaden adli týp hizmetleri Saðlýk Bakanlýðý kuruluþlarýnca yerine getirilmektedir. Þiddete maruz kalan bir kadýn Adli Týp Kurumu na sevk edildiði zaman vücudundaki travmatik bulgular raporlanarak belgelenmesi saðlanmaktadýr. Adli týp uzmaný muayene sýrasýnda sadece kadýnýn beyanlarýndan yola çýkarak inceleme yapmayabilir. Örneðin, adli týbba vücudunda kesik olmasý nedeniyle getirilen kadýnýn muayenesi sonucunda baþka darp izleri bulunuyorsa onlar da raporlanabilmektedir. Hekim tarafýndan rapor 3 nüsha olarak düzenlenir. Raporu düzenleyen saðlýk kuruluþunca raporun iki nüshasý kapalý ve mühürlü zarf içerisinde ilgili Cumhuriyet baþsavcýlýðýna, hakimliðe veya mahkemeye en seri biçimde iletilir. Raporun bir nüshasý raporu düzenleyen saðlýk kuruluþunda kalýr. 2.3 Saðlýk Kuruluþlarý Þiddete maruz kalan kadýnlarýn, yaygýn biçimde baþvurduklarý yerlerden biri saðlýk kuruluþlarýdýr. Bu kuruluþlar, kadýna yönelik aile içi þiddetin belirlenmesinde ve kadýna gerekli tedavi, koruma ve desteðin verilmesinde son derece önemli bir role sahiptir. Çocuk ve Kadýnlara Yönelik Þiddet Hareketleriyle Töre ve Namus Cinayetlerinin Önlenmesi Ýçin Alýnacak Tedbirler konulu 2006/17 sayýlý Baþbakanlýk Genelgesi nin Kadýna Yönelik Þiddet Konusundaki Çözüm Önerilerinin Yaþama Geçirilmesinde Koordineli Çalýþmasý Gereken Kurumlar bölümünde Saðlýk Bakanlýðýna bu konuda birçok yönden sorumluluk yüklenmektedir. Bu sorumluluklar arasýnda saðlýk hizmeti sunan kurumlarda çalýþan saðlýk personelinin kadýna yönelik þiddeti tanýmasý, tespit etmesi, gerekli müdahaleleri yapabilmesi ve þiddete uðrayan kadýnlarý uygun kuruluþlara yönlendirmeleri için gerekli alt yapýnýn oluþturulmasý ve saðlýk çalýþanlarýnýn mezuniyet öncesi ve sonrasý eðitim programlarýnda kadýna yönelik þiddet konusuna yer verilmesi de yer almaktadýr.

34 TÜRKÝYE DE AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA DOÐRUDAN HÝZMET SUNAN KURUM VE KURULUÞLAR 33 Bu çerçevede, þiddet maðduru ve risk altýndaki kadýnlara sunulan saðlýk hizmetleri prosedürlerinin belirlenmesi ve buna uygun olarak eðitim programlarýnýn düzenlenmesi amacýyla, Baþbakanlýk Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü ve Saðlýk Bakanlýðý Temel Saðlýk Hizmetleri Genel Müdürlüðü iþbirliðiyle hazýrlanan "Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadelede Saðlýk Personelinin Rolü ve Uygulanacak Prosedürler Eðitimi Protokolü", Saðlýk Bakaný ile Devlet Bakaný tarafýndan 3 Ocak 2008 tarihinde imzalanmýþtýr. Söz konusu protokol kapsamýnda gerçekleþtirilecek eðitimler ile 81 il saðlýk müdürlüðü yöneticileri ile birinci, ikinci ve üçüncü basamak saðlýk hizmeti sunan kurum ve kuruluþlarda (hastane, saðlýk ocaðý, ana çocuk saðlýðý aile planlamasý merkezi, vb.) çalýþan doktor, hemþire, ebe ve diðer saðlýk personelinin kadýna yönelik aile içi þiddetle mücadelede duyarlýlýðýnýn artýrýlmasý, mesleki beceri ve eðitim formasyonunun geliþtirilmesi amaçlanmaktadýr. Eðitimlerle öncelikle 500 eðiticinin yetiþtirilmesi, ardýndan da sahada çalýþan saðlýk personeline ulaþýlmasý hedeflenmektedir. Bu protokol çerçevesinde, kadýna yönelik þiddetin ülkemizdeki boyutu ve saðlýk sonuçlarý, bu sorunla mücadelede saðlýk sektörünün rolü ve saðlýk hizmet sunumunda yaþanan problemler dikkate alýnarak, Saðlýk Bakanlýðý tarafýndan Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadele Programý baþlatýlmýþtýr. Bu programýn amacý þiddetin kadýn saðlýðý üzerine etkilerini azaltmak ve gelecekteki kadýna yönelik þiddet olgularýný önlemek biçimde tanýmlanmýþtýr. Bu çerçevede, saðlýk kuruluþlarýnda aile içi þiddete maruz kalmýþ kadýnlara verilen hizmetlerin geliþtirilmesi için çalýþmalar yürütülmektedir. Aþaðýda yer alan metinde yakýnda yürürlüðe girecek olan bu geliþmelere ve yeni prosedürlere de yer verilmiþtir. Ülkemizde temel saðlýk hizmetleri, 224 Sayýlý Saðlýk Hizmetlerinin Sosyalleþtirilmesi Hakkýnda Kanun a göre yerine getirilmektedir. Bu kanun ile saðlýk hizmetleri sosyalleþtirilmiþtir. Yani saðlýk hizmetleri, toplumun eriþebileceði en yakýn yörelerde kurulmuþ olan birinci basamak saðlýk kuruluþlarý aracýlýðý ile önemli saðlýk konularýna ve dezavantajlý gruplara (anne ve çocuklar gibi) aðýrlýk ve öncelik verilerek sunulmaktadýr. Temel saðlýk hizmetleri üç basamakta sunulmaktadýr. Birinci basamak saðlýk kuruluþlarý þunlardýr: Resmi kurum hekimlikleri, saðlýk ocaklarý, saðlýk evleri, verem savaþ dispanserleri, ana-çocuk

35 34 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER saðlýðý ve aile planlamasý (AÇS-AP) merkezleri, saðlýk merkezleri, aile hekimleri, 112 acil saðlýk hizmeti birimi, üniversitelerin mediko-sosyal birimleri, Türk Silahlý Kuvvetlerinin birinci basamak saðlýk üniteleri. Bunlarýn yaný sýra Ayakta Teþhis ve Tedavi Yapýlan Özel Saðlýk Kuruluþlarý Hakkýnda Yönetmelik kapsamýnda açýlan özel poliklinikler, Aðýz ve Diþ Saðlýðý Hizmeti Sunulan Özel Saðlýk Kuruluþlarý Hakkýnda Yönetmelik kapsamýnda açýlan aðýz ve diþ saðlýðý hizmeti veren özel saðlýk kuruluþlarý da birinci basamak özel saðlýk kuruluþlarý olarak kabul edilir. Ýkinci basamak saðlýk kuruluþlarý: Eðitim ve araþtýrma hastanesi olmayan devlet hastaneleri, özel dal hastaneleri ile bu hastanelere baðlý semt poliklinikleri, entegre ilçe hastaneleri, Saðlýk Bakanlýðýna baðlý aðýz ve diþ saðlýðý merkezleri, týp fakültelerinin bulunduðu ilin dýþýnda yer alan uygulama ve araþtýrma merkezleri (üniversite hastaneleri), ile Türk Silahlý Kuvvetlerinin eðitim ve araþtýrma hastanesi olmayan hastaneleridir. Özel Hastaneler Yönetmeliðine göre ruhsat almýþ hastaneler ile Ayakta Teþhis ve Tedavi Yapýlan Özel Saðlýk Kuruluþlarý Hakkýnda Yönetmelik kapsamýnda açýlan týp merkezleri, özel dal merkezleri ikinci basamak özel saðlýk kurumlarý olarak kabul edilir. Eðitim ve araþtýrma hastaneleri, özel dal eðitim ve araþtýrma hastaneleri, üniversite týp fakültelerinin bulunduðu ilde kurulu saðlýk uygulama ve araþtýrma merkezleri (üniversite hastaneleri) ile bu hastanelere baðlý semt poliklinikleri ve üniversitelerin diþ hekimliði fakülteleri, Türk Silahlý Kuvvetlerine baðlý týp fakültesi hastanesi ile eðitim ve araþtýrma hastaneleri, üçüncü basamak saðlýk kurumlarý olarak kabul edilir. Bu sistemde, halen ülke genelinde sayýlarý on bini aþan saðlýk evi, beþ binin üzerinde saðlýk ocaðý ve 231 adet Ana Çocuk Saðlýðý ve Aile Planlamasý (AÇS-AP) Merkezi ile her yaþ ve cinsiyetteki nüfusa kapsamlý Temel Saðlýk Hizmetleri (TSH) verilmektedir. Saðlýk evleri ve saðlýk ocaklarý kýrsal ve kentsel alanlarda konumlanýrken, AÇS-AP merkezleri genellikle kentsel alanlarda konumlanmaktadýr. Temel saðlýk hizmetleri veren kuruluþlar, ikinci ve üçüncü basamakta, sayýlarý bini aþan hastane hizmetleri ile desteklenmektedir. Þiddete maruz kalan kadýnlar en yaygýn olarak birinci basamak saðlýk kuruluþlarý ile ikinci veya üçüncü basamak saðlýk kuruluþlarýnýn acil servislerine baþvurmaktadýr Birinci Basamak Saðlýk Kuruluþlarý Birinci basamak saðlýk hizmeti, toplum saðlýðýna yönelik hizmetler ile kiþisel

36 TÜRKÝYE DE AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA DOÐRUDAN HÝZMET SUNAN KURUM VE KURULUÞLAR 35 koruyucu, taný koyucu, tedavi ve rehabilite edici saðlýk hizmetlerini kapsayan, kiþilerin saðlýk sistemine ilk giriþ noktasýnda verilen saðlýk hizmetleridir. Mevcut saðlýk hizmet sunum modelinde ülkemizde birinci basamak saðlýk hizmeti sunan temel saðlýk kuruluþlarý saðlýk ocaklarý ve saðlýk evleridir. Saðlýk ocaðý, belirli bir nüfusun yaþadýðý coðrafi bölgede, hekim liderliðindeki bir saðlýk ekibi ile entegre, sürekli, kademeli, katýlýmlý, kaliteli ve risk yaklaþýmýný esas alan saðlýk hizmeti sunan týbbi ve sosyal bir kuruluþtur. Saðlýk evi saðlýk ocaðýna baðlý bir kuruluþ olup, bir ebe ile çok yönlü saðlýk hizmeti sunar. AÇÞ-AP Merkezleri, saðlýk hizmetlerine duyulan ihtiyaç açýsýndan toplumun öncelikli gruplarýný oluþturan kadýn ve çocuklarýn saðlýðýný geliþtirmeye yönelik birinci basamak koruyucu ve tedavi edici hizmetlerin sunulduðu saðlýk kuruluþlarýdýr. Saðlýkta dönüþüm programý kapsamýnda birinci basamak saðlýk hizmetlerinin Aile saðlýðý merkezlerinde sunulmasýna yönelik çalýþmalarýn pilot uygulamalarý sürdürülmektedir. Aile Hekimliði Pilot Uygulamasý Hakkýndaki Yönetmelik te aile saðlýðý merkezleri, bir veya daha fazla aile hekimi ile aile saðlýðý elemanlarýnca aile hekimliði hizmetinin verildiði saðlýk kurumu olarak tanýmlanmaktadýr. Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadele Programý nýn yürütüleceði birinci basamak saðlýk kuruluþlarý; saðlýk ocaklarý, saðlýk evleri, AÇS-AP merkezleri ve aile saðlýðý merkezleri olarak tanýmlanmýþtýr. Bu saðlýk kuruluþlarý, kadýnlarýn saðlýk sistemine giriþ noktalarýný oluþturmalarý, yaygýn ve ulaþýlabilir olmalarý ve sýk kullanýlmalarý nedeni ile çok önemlidir. Birinci basamak saðlýk kuruluþlarý, kadýna yönelik aile içi þiddetin birincil, ikincil ve üçüncül korumasýnda önemli bir role sahiptir. Birinci basamak saðlýk hizmeti sunan saðlýk personelinin ev ziyaretleri yapmasý, saðlýk hizmetlerine ulaþamayan þiddet maðduru kadýnlara ulaþýlabilirliði saðlamasý nedeni ile ayrýca önemlidir. Birinci basamak saðlýk kuruluþlarýnda aile içi þiddete maruz kalan kadýna yönelik hizmetlerin temel saðlýk hizmetlerine, özellikle kadýn, çocuk ve ruh saðlýðý hizmetlerine entegre edilmesi ve rutin hizmet sunumunun bir bileþeni haline gelmesi amaçlanmaktadýr. Kadýna yönelik aile içi þiddetle mücadele programý saðlýk evleri, saðlýk ocaklarý, AÇS-AP merkezleri ve aile saðlýðý merkezlerine baþvuran 15 yaþ ve üzeri tüm kadýnlarý kapsamaktadýr.

37 36 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER Program Kapsamýnda Birinci Basamak Saðlýk Kuruluþlarýnda Sunulacak Hizmetler Saðlýk hizmeti almak üzere saðlýk kuruluþuna baþvuran veya yerinde saðlýkhizmeti sunulan 15 yaþ ve üzeri tüm kadýnlarýn aile içi þiddet yönünden taranmasý ve erken taný konulmasý, Aile içi þiddete uðrayan kadýnýn tespit edilmesi durumunda; - Þiddet öyküsünün alýnmasý, - Týbbi taný ve tedavi yapýlmasý, - Rapor yazýlmasý, - Risk deðerlendirmesi yapýlmasý, - Güvenlik planý geliþtirilmesi, - Þiddet, yasal haklarý ve alabileceði destekler hakkýnda bilgilendirme yapýlmasý, - Koruma ve destek hizmetlerine yönlendirilmesi, - Kayýt ve bildiriminin yapýlmasý, Kadýna yönelik aile içi þiddet konusunda toplumun bilgilendirilmesi, Kadýna yönelik aile içi þiddetle mücadele konusunda ilgili sektörlerle iþbirliði yapýlmasý Ýkinci ve Üçüncü Basamak Saðlýk Kuruluþlarýnýn Acil Servisleri Hastane acil servisleri, ikinci ve üçüncü basamak resmi ve özel saðlýk kurum ve kuruluþlarý bünyesinde acil saðlýk hizmeti verilen birimlerdir. Bu servis ve birimler kendilerine doðrudan baþvuran veya il ambulans servisi baþhekimliðine baðlý ekipler tarafýndan getirilen acil hasta ve yaralýlara acil týbbi müdahale yapmak, verilen hizmet ile ilgili kayýt tutmak ve gerektiðinde doðrudan veya baðlý olduklarý kurum ve kuruluþlarý aracýlýðý ile merkeze geri bildirim yapmak ile yükümlüdürler. Acil servisleri diðer servislerden ayýran özellik, bireylerin þikayetleri acil olmasa dahi, bir doktor tarafýndan deðerlendirileceðini düþünerek baþvurabilecekleri, geniþ kullaným alaný olan, 24 saat açýk ve kolay ulaþýlabilir yerler olmalarýdýr. Bu nedenle, aile içi þiddete uðramýþ kadýnýn ilk baþvurduðu yerlerden biridir. Þiddete maruz kalan kadýnlar hastanelerin acil servislerine, doðrudan kendileri baþvurabildikleri gibi, polis merkezi aracýlýðýyla, polis marifetiyle getirilebilmektedir. Ayrýca, þiddet maðdurlarý 112 acil ambulans hizmeti ile hastanelerin acil servislerine ulaþabilmektedir.

38 TÜRKÝYE DE AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA DOÐRUDAN HÝZMET SUNAN KURUM VE KURULUÞLAR 37 Acil servise baþvuran hasta öncelikle triyaj alanýnda deðerlendirilerek aciliyeti belirlenir. Bu aþamadan sonra hasta muayene için çaðýrýlýncaya kadar beklemeye baþlar. Þiddet maðdurunun durumu acil olmasa bile bekleme süresinin mümkün olduðunca kýsa tutulmasý gerekmektedir. Uzun bekleme süresi, silik bulgu veren acil durumlarýn yaratacaðý riskleri ve beklemekte olan hastanýn yaþadýðý travma dikkate alýndýðýnda ruhsal þikayetlerini arttýrýrken, hastanýn zamanýný alan ve memnuniyetini azaltan bir durumdur. Hasta muayene odasýna alýndýktan sonra hemþire ve doktor deðerlendirmeleri yapýlýr. Acil servise baþvuran aile içi þiddete maruz kalmýþ bir kadýna sunulacak hizmetler ve prosedürler aþaðýda tanýmlanmaktadýr. Ýlk muayenede kadýn kendisine þiddet uygulandýðýný bildirirse: Kadýn muayene edilir, vücudundaki travmalar belirlenir ve tedavisi için ilk müdahale yapýlýr. Gerekli görülen laboratuvar tetkikleri, radyolojik tetkikler ve / veya konsültasyon istenir. Hastane polisi bilgilendirilir. Hastanedeki polis noktasý gerekli adli iþlemleri baþlatýr. Hastanýn saðlýðýnýn bozulmasýndan baþka kiþinin tedbirsiz, dikkatsiz veya ihmalkar davranýþý ya da kasýtlý eyleminin sorumlu tutulduðu durumlarda bu olgu adli olgu olarak deðerlendirilmelidir. Yaralama ve aile üyelerine kötü muamele gibi durumlarla karþýlaþan hekim adli makamlara bildirmek zorundadýr. Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu nun 158. maddesine göre adli olgu bildirimi Cumhuriyet savcýlýðýna, polis, hastane polisi, jandarma gibi yerel güvenlik güçlerine, hatta buralara iletilmek üzere vali, kaymakam ve nahiye müdürlerine de yapýlabilir. Rapor düzenlenerek muayene bulgularý kaydedilir. Adli olgu bildirimi ve deðerlendirmesiyle ilgili iþlemlerdeki eksikliklerde hastayý izleyen hekim ve saðlýk kurumunun yöneticisi sorumludur. Uzmanlýk eðitimi süren hekimlerin baðlý olduklarý uzman ve birimin yöneticisi sorumludur. Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Kayýt Formu doldurulur. Hastanýn yatarak tedavisine karar verilirse uygun servise yatýrýlýr. Hastane koþullarý hasta için yeterli deðilse ve hekim tarafýndan gerekli görülürse hasta ileri bir merkeze sevk edilir. Acil Hizmetler Yönetmeliði ne göre stabilize edilmeden hiçbir hasta acil servisten taburcu edilemez. Gerekli iyileþtirici tedavinin yapýlamadýðý durumlarda, hasta ve varsa

39 38 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER yakýnýna sevk nedeni ayrýntýlý olarak açýklanýr ve sevkinin yapýlacaðý hastanedeki ilgili hekimle görüþüldükten ve bakým garantisi alýndýktan sonra uygun bir araç ya da ambulans ile hasta / yaralý gönderilir. Hastanýn hastanede yatmasýný gerektirecek bir durumu yoksa risk deðerlendirmesi yapýlýr. Evine dönmek istiyor ve risk düþünülmüyorsa reçetesi düzenlenerek; gerekiyorsa takip planý yapýlarak ve yasal haklarý, tekrar þiddet görme riski olmasý durumunda baþvurabileceði kurumlar konusunda bilgilendirilerek taburcu edilir. Hastanede Krize Müdahale Birimi bulunuyorsa hastanýn bilgilendirilmesi ve yönlendirilmesi bu birimde kadýna yönelik aile içi þiddet konusunda bilgili saðlýk personeli tarafýndan yapýlmalýdýr. Krize Müdahale Birimi nin bulunmadýðý hastanelerde bilgilendirme ve yönlendirme iþlevi de acil hekiminin sorumluluðundadýr, bizzat kendisi yapmalý veya görevlendireceði bir saðlýk personeli tarafýndan yapýlmasýný saðlamalýdýr. Þiddet riski olduðu düþünülüyorsa kadýn polis marifeti ile sosyal hizmetlere baðlý kurumlara yönlendirilir. Acil servise baþvuran kadýn bazen durumuyla ilgili yeterli veya doðru bilgi vermeyebilir, þiddete uðradýðýný gizleyebilir. Bununla birlikte saðlýk personeli, þiddetin neden olabileceði yaralanmalar ve semptomlar gözleyebilir. Bu durumda, amaca yönelik sorular sorularak þiddet ortaya çýkartýlabilir. Ancak kadýn þiddete uðramadýðý konusunda ýsrarlý olabilir. Bu durumda maðdurun hayati tehlikesi yoksa: Muayene edilir ve tedavisi için ilk müdahale yapýlýr. Gerekli görülen laboratvuar tetkikleri, radyolojik tetkikler ve / veya konsültasyon istenir. Maðdura ilk olarak þiddetin bir suç olduðu, onun hatasý olmadýðý ve kimsenin þiddete uðramayý hak etmediði mesajý verilir. Aile içi þiddet hakkýnda bilgi verilerek þiddetle karþýlaþmasý durumunda saðlýk kuruluþuna baþvurabileceði ve saðlýk personelinin ona yardýmcý olacaðý açýklanýr. Rapor düzenlenerek muayene bulgularý kaydedilir. Kadýn þiddete uðradýðýný beyan etmese de hekim þiddetten þüpheleniyorsa, hastane polisi bilgilendirilir. Reçetesi düzenlenerek, gerekiyorsa takip planý yapýlarak taburcu edilir.

40 TÜRKÝYE DE AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA DOÐRUDAN HÝZMET SUNAN KURUM VE KURULUÞLAR 39 Maðdurun hayati tehlikesi varsa: Muayene edilir, vücudundaki travmalar belirlenir ve tedavisi için ilk müdahale yapýlýr. Gerekli görülen laboratuvar tetkikleri, radyolojik tetkikler ve/veya konsültasyon istenir. Hastane polisi bilgilendirilir. Hastanedeki polis noktasý gerekli adli iþlemleri baþlatýr. Rapor düzenlenerek muayene bulgularý kaydedilir. Rapora hayati tehlikenin olduðu yazýlýr. Hasta tedavi için uygun servise yatýrýlýr. Hastane koþullarý hasta için yeterli deðilse ve hekim tarafýndan gerekli görülürse hasta ileri bir merkeze sevk edilir. Kadýnýn durumu uygun olduðunda Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Kayýt Formu doldurulur Hastanelerin Acil Servislerinde Þiddet Konusunda Özel Çalýþmalar Yapan Birimler Devlet Hastanelerindeki Sosyal Destek ve Kriz Müdahale Birimleri Acil servise kriz ve intihar giriþimi ile gelen hastalara, týbbi tedavinin yaný sýra psikososyal destek saðlamak ve bu konuda saðlýklý bir veri tabaný oluþturmak amacý ile Saðlýk Bakanlýðý Temel Saðlýk Hizmetleri Genel Müdürlüðü Ruh Saðlýðý Daire Baþkanlýðý tarafýndan Acil Serviste Ýntihar Giriþimlerine Psikososyal Destek ve Krize Müdahale Programý hazýrlanmýþtýr. Program çerçevesinde aile içi þiddetle ilgili olarak da çalýþmalar yürütülmektedir. Bu program dahilinde pilot illerin pilot hastanelerinin acil servislerinde Krize Müdahale Birimleri 01 Þubat 2006 tarihinden itibaren kurulmaya baþlanmýþtýr. Pilot projede intihar giriþimlerinin yaný sýra aile içi þiddet vakalarýnda da merkezlere yönlendirme yapýlmaktadýr itibarýyla 49 ilin 82 pilot hastanesi acil servisleri bünyesinde bu program yürütülmektedir. 1. Pilot Ýller: Adana, Amasya, Çankýrý, Çorum, Diyarbakýr, Edirne, Gaziantep, Giresun, Isparta, Ýçel, Ýzmir, Kayseri, Kýrklareli, Kýrþehir, Malatya, Manisa, Kahramanmaraþ, Muðla, Ordu, Sakarya, Tokat, Trabzon, Uþak, Van, Zonguldak, Aksaray, Kýrýkkale, Bartýn, Osmaniye, Düzce, Batman, Aydýn. 2. Pilot Ýller: Sivas, Kocaeli, Þanlýurfa, Kastamonu, Ýstanbul, Tekirdað, Hatay, Adýyaman, Burdur, Balýkesir, Konya, Yozgat, Bolu, Ankara, Erzurum, Artvin, Afyon

41 40 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER Üniversite Hastanelerindeki Krize Müdahale Merkezleri ve Kadýna Yönelik Þiddet Konusunda Özel Çalýþmalar Yapan Birimler Üniversite hastanelerinin acil servislerinde de krize müdahale merkezlerinde þiddete maruz kalan kadýnlara yönelik psikososyal destek verilmektedir. Ayrýca, bazý üniversitelerde, örneðin Gazi Üniversitesi Týp Fakültesinde bu konuda özel birim oluþturulmuþtur. Kadýna Yönelik Þiddeti Önleme Birimi Gazi Üniversitesinin Acil Servisinde Ocak 2005 tarihinde kurulmuþ olup destek, araþtýrma, eðitim, uygulama ve danýþma birimi olarak faaliyet göstermektedir. Birimin amacý kadýnlarýn gerek ev, gerekse iþ yaþamlarýnda karþý karþýya kaldýklarý fiziksel, cinsel þiddetin nedenlerini araþtýrmak, bu türde þiddete maruz kalmýþ kadýnlara gereksinim duyduklarý desteði saðlamak, þiddeti uygulayan bireylere gerekli eðitimi saðlamak, kadýnlarýn ve þiddet uygulayýcýlarýnýn verilen destekler sonrasý geliþimini gözlemlemek ve bu konularda danýþmanlýk hizmeti vermektir. Bu kapsamda, saðlýk personelinin kadýna yönelik þiddet konusunda duyarlýlýðýnýn geliþtirilmesi için de çalýþmalar yürütülmektedir. Ayrýca þiddete maruz kalmýþ kadýnlara ihtiyaç duyduklarý gerekli fiziksel ve psikolojik desteði vermek için faaliyetler yürütülmektedir. Birim, kadýnlara yönelik þiddetin nedenlerini araþtýrma, bulma ve çözmeye yönelik çalýþmalar da gerçekleþtirmektedir. 2.4 Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Þiddete uðrayan veya bu riski taþýyan kadýnlara yönelik sosyal hizmetlerin sunulmasýnýn gerekliliði ve bu konuda devletlerin sorumluluðu, gerek ulusal kalkýnma planlarýnda, gerekse ülkemizin taraf olduðu uluslararasý sözleþmeler ve kararlarda ifade edilmektedir. Ayrýca, 2006/17 sayýlý Baþbakanlýk Genelgesi nde de uluslararasý standartlarda sýðýnma evlerinin açýlmasý ve danýþmanlýk ve destek hizmetlerinin geliþtirilmesi konularýnda tedbirler ifade edilmektedir. Söz konusu Baþbakanlýk genelgesi kapsamýnda ilgili tüm taraflarýn katkýlarý ile KSGM tarafýndan hazýrlanan ve dönemini kapsayan Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadele Ulusal Eylem Planý nda da þiddet maðduru ve risk altýndaki kadýnlar için sunulmasý planlanan sosyal hizmetler, sorumlu kuruluþlar ve gerçekleþtirileceði dönem yer almaktadýr.

42 TÜRKÝYE DE AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA DOÐRUDAN HÝZMET SUNAN KURUM VE KURULUÞLAR 41 Bu çerçevede, þiddete uðrayan veya þiddet riski taþýyan kadýnlara yönelik sosyal hizmetleri sunmakla görevli kamu kurumlarýndan biri, 2828 sayýlý Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu ile sorumlu kýlýnan Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumudur (SHÇEK). yörede sosyal hizmet kuruluþu olmasý, ilçenin ile uzak oluþu ve sosyal hizmetlerin götürülmesinde öncelik arz eden yerlerden baþlamak üzere belirtilen þartlarý taþýyan ilçelerde Ýlçe Sosyal Hizmetler Müdürlüklerinin kurulduðu belirtilmektedir Teþkilatlanma SHÇEK Genel Müdürlüðünde, aile içi þiddete maruz kalan kadýnlara yönelik çalýþmalar Aile-Kadýn ve Toplum Hizmetleri Daire Baþkanlýðý tarafýndan planlanmakta ve yürütülmektedir sayýlý Kanun a göre, SHÇEK in taþra teþkilatýnda illerde Ýl Sosyal Hizmetler Müdürlükleri bulunmaktadýr. Ýhtiyaç duyulan ilçelerde ise, Ýlçe Sosyal Hizmetler Müdürlükleri kurulmaktadýr. Ýl ve Ýlçe Sosyal Hizmetler Müdürlüklerinin kuruluþ ve kadrolarý 2828 sayýlý Kanun un 14. maddesinde belirtildiði gibi hizmet alanlarýna ve nüfus yoðunluklarýna göre belirlenmektedir. Ýl ve Ýlçe Sosyal Hizmetler Müdürlükleri Kuruluþ, Görev ve Çalýþma Esaslarý Yönergesi nde, her ilde Ýl Sosyal Hizmetler Müdürlüðü ile nüfus yoðunluðu, Buna göre ülkemizde 81 Ýl Sosyal Hizmetler Müdürlüðü ve 34 Ýlçe Sosyal Hizmetler Müdürlüðü bulunmaktadýr.* Sosyal Hizmetler Müdürlükleri il ve ilçe sýnýrlarý içinde kadýnlara yönelik sorunlarýn çözümü için sosyal hizmet felsefesi doðrultusunda rehberlik ve danýþmanlýk hizmetleri sunmak ve bu hizmetlerin geliþtirilmesini saðlamakla görevlendirilmiþtir. Ýl Sosyal Hizmetler Müdürlüklerinde Aile Hizmetleri, Korunmaya Muhtaç Çocuk Hizmetleri, Yaþlý Hizmetleri, Özürlü Hizmetleri, Genel Sosyal Hizmetler ile Ýdari ve Mali Ýþler Þubeleri bulunmaktadýr. Þiddete maruz kalan kadýnlara yönelik çalýþmalar Aile Hizmetleri Þubesinde gerçekleþtirilmektedir. * Rakamlar 15 Eylül 2008 tarihinde adresinden alýnmýþtýr.

43 42 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER SHÇEK bünyesinde aile içi þiddete maruz kalan veya risk altýnda olan kadýnlara hizmet veren kuruluþlar aþaðýda tanýmlanmýþtýr Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumuna Baðlý Kadýn Konukevleri SHÇEK nun 27 Mayýs 1983 tarihli Resmi Gazete de yayýnlanan 2828 sayýlý Kanunu nun 3. maddesinde "Sosyal Hizmetler"; kiþi ve ailelerin kendi bünye ve çevre þartlarýndan doðan veya kontrolleri dýþýnda oluþan maddi, manevi ve sosyal yoksunluklarýnýn giderilmesine ve ihtiyaçlarýnýn karþýlanmasýna, sosyal sorunlarýnýn önlenmesi ve çözümlenmesine yardýmcý olunmasýný ve hayat standartlarýnýn iyileþtirilmesi ve yükseltilmesini amaçlayan sistemli ve programlý hizmetler bütünü olarak tanýmlanmaktadýr. Yasanýn ayný maddesinde kadýn konukevleri, fiziksel, duygusal, cinsel ve ekonomik istismara uðrayan kadýnlarýn psikososyal ve ekonomik problemlerinin çözümlenmesi sýrasýnda varsa çocuklarý ile birlikte ihtiyaçlarýný karþýlamak amacýyla geçici bir süre kalabilecekleri yatýlý sosyal hizmet kuruluþlarý olarak yer almaktadýr. Kadýn konukevlerinde SHÇEK Kanunu gereðince hazýrlanan ve 12 Temmuz 1998 tarih ve sayýlý Resmi Gazete de yayýmlanarak yürürlüðe girmiþ bulunan Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu na baðlý Kadýn Konukevleri Yönetmeliði uyarýnca, fiziksel, cinsel, duygusal veya ekonomik istismara uðrayan kadýnlara hizmet verilmektedir. Yönetmelik doðrultusunda, kadýnlarýn ve yanlarýnda getirdikleri çocuklarýn saðlýk, psiko-sosyal ve hukuki yardým, beslenme, giyim, eðitim, öðrenim, harçlýk, ulaþým vb ihtiyaçlarý karþýlanmaktadýr. Kadýn konukevlerinden, eþler arasý anlaþmazlýk nedeniyle evini terk eden ya da eþleri tarafýndan terk edilen ve bu sebeple yardýma ihtiyaç duyan kadýnlar, fiziksel, cinsel, duygusal ve ekonomik istismara uðrayan kadýnlar, boþanma ya da eþinin ölümü nedeniyle ekonomik ve sosyal yoksunluk içine düþmüþ kadýnlar, istenmeyen evliliklere zorlanan kadýnlar, evlilik dýþý hamile ya da çocuk sahibi olan

44 TÜRKÝYE DE AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA DOÐRUDAN HÝZMET SUNAN KURUM VE KURULUÞLAR 43 ve bu nedenle ailesi tarafýndan kabul edilmeyen kadýnlar, daha önce uyuþturucu, alkol baðýmlýlýðý olup bu konuda tedavi görmüþ ve alýþkanlýklarýný terk etmiþ kadýnlar, cezaevinden yeni çýkmýþ olup yardým ve desteðe ihtiyacý olan kadýnlar ile kontrolleri dýþýnda oluþan çevre koþullarý nedeniyle ekonomik ve sosyal yoksunluk içine düþmüþ kadýnlar yararlanmaktadýrlar. Hizmet Ýlkeleri Kadýn konukevlerinde, kadýnlar arasýnda toplumsal sýnýf, etnik köken, din, mezhep, dil, meslek, medeni hal, siyasi düþünce, vb konularda ayrým gözetilmeksizin, konukevlerinin adreslerinin ve hizmet alan kadýnlar hakkýndaki bilgilerin gizliliði, güvenliði, þiddetsizlik, kendi kaderini tayin hakký, hizmetlerin kadýn personel tarafýndan yürütülmesi gibi kadýn sýðýnmaevlerinin evrensel ilkeleri göz önünde bulundurularak hizmet verilmektedir. Baþvuru 12 Temmuz1998 tarihli Resmi Gazete de yayýmlanarak yürürlüðe giren R.G. sayýlý Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu na Baðlý Kadýn Konukevleri Yönetmeliðine göre, kadýn konukevlerine kabulünü isteyen kadýnlar; illerde il sosyal hizmetler müdürlüðüne, ilçelerde varsa ilçe sosyal hizmetler müdürlüklerine bir dilekçe ile baþvuruda bulunabilirler. Þiddete maruz kalmýþ kadýn il sosyal hizmet müdürlüðüne baþvurduðunda, kadýn ile sosyal çalýþmacý mülakat için ayrýlmýþ bir odada görüþme yapmaktadýr. Bu birimlerde baþvuruyu alarak kadýnlarla görüþmeyi gerçekleþtiren sosyal çalýþmacý genellikle kadýn personeldir; çok ender olarak erkek sosyal çalýþmacý da bu görüþmeyi yapmaktadýr. Yapýlan bu görüþmede, kadýnýn kimlik bilgileri, yaþadýðý þiddet olayýna iliþkin bilgiler alýnmaktadýr. Sosyal çalýþmacý, mesleki, teknik ve alan bilgi ve deneyimleri çerçevesinde baþvuran kadýn ile yaptýðý görüþme neticesinde sosyal inceleme raporu hazýrlamaktadýr. Söz konusu rapor, kadýnýn ikametgahýna gidilerek deðil, beyaný esas alýnarak yapýlan mülakat ve varsa dosya incelemelerine dayanýlarak hazýrlanmaktadýr. Gizlilik ilkesi çerçevesinde, konukevine doðrudan baþvuru kabul edilmediðinden, kadýn konukevine baþvurular il / ilçe sosyal hizmetler müdürlüklerince deðerlendirilmektedir.

45 44 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER Sosyal hizmetler müdürlüðüne yapýlan tüm baþvurular deðerlendirilmekte ve kadýnlarýn ihtiyaçlarý doðrultusunda rehberlik yapýlmaktadýr. Baþvuranlardan bazýlarý yalnýzca bilgi almayý isteyebilirken, bazýlarý hukuksal yardým ya da mali yardým talep edebilmektedir. Bu durumda kurum yetkilisi baþvuran kadýnlarý gereksinim duyduklarý konularda bilgilendirmektedir. Bazý durumlarda (maddi yardým talebi gibi) gerekli belgeler istenmekte ve gerekli süreç baþlatýlmaktadýr. Ýl veya ilçe sosyal hizmetler müdürlüklerince; kadýn konukevine kabulü için baþvuran kadýnlardan aile içi þiddete maruz kalmýþ olanlara, 4320 sayýlý Ailenin Korunmasýna Dair Kanun un uygulanmasý amacýyla Cumhuriyet baþsavcýlýðýna yazýlý ihbarda bulunmalarý konusunda rehberlik yapýlmaktadýr. Ayrýca hukuksal konularda bilgi almak isteyen kadýnlara gerekli yönlendirme yapýlmaktadýr. Kabul Ýþlemleri Kadýnýn, konukevine kabulüne karar verilmesi durumunda, bulunduðu ilde kadýn konukevi olmasý ve kalmasýnda bir sakýnca olmamasý halinde, sosyal çalýþmacý tarafýndan hazýrlanan rapor yarým saat ya da bir saat gibi kýsa bir süre içinde kadýnýn kabulü için konukevi müdürüne faks ile iletilir. Kadýnýn il sosyal hizmetler müdürlüðüne baþvuruda bulunduðu ilde konukevi olmamasý ya da mevcut konukevinde yer bulunmamasý ya da kadýnýn o ildeki konukevinde kalmasýnda güvenlik açýsýndan sakýnca bulunmasý halinde, bu durum maðdurun baþka bir ilde bulunan konukevine yerleþtirilmesi için SHÇEK Genel Müdürlüðüne bildirilmekte ve baþvuruda bulunan kadýnla ilgili olarak hazýrlanan dosya Genel Müdürlüðe en kýsa sürede iletilmektedir. Ýl sosyal hizmetler müdürlüklerince kuruluþlarda kalan kadýn ve çocuk hareketliliðine iliþkin bilgi formlarý her ay SHÇEK Genel Müdürlüðüne bildirilmektedir. Böylece Genel Müdürlük düzenli olarak kendisine iletilen bu bilgiler ile hangi konukevinde kaç kadýn ve çocuk kaldýðýný, hangi konukevinde yeni kabul için uygun yer olduðunu izleyebilmektedir. Kadýnýn, Genel Müdürlükçe uygun görülen kadýn konukevine, gerekli görülmesi halinde il emniyet müdürlükleri ile iþbirliði ile güvenli bir biçimde gönderilmesi saðlanmaktadýr. Kadýnlarla ilgili bilgi ve belgeler gizli tutulmakta, dosyalar gizlilik ilkesine uygun olarak düzenlenip saklanmaktadýr.

46 TÜRKÝYE DE AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA DOÐRUDAN HÝZMET SUNAN KURUM VE KURULUÞLAR 45 Konukevine kabul iþlemleri sýrasýnda kadýnlarýn eksik belgelerinin tamamlanmasý ve bunun için gerekli iþlemlerin yürütülmesinde, sosyal çalýþmacýlar tarafýndan kadýnlara rehberlik, yönlendirme ve destek saðlanmaktadýr. SHÇEK e Baðlý Kadýn Konukevleri Yönetmeliði nin 11. maddesi gereðince, konukevine kabulü yapýlan her kadýn için aþaðýda belirtilen bilgi ve belgeleri içeren bir dosya hazýrlanmaktadýr: a) Baþvuru dilekçesi, b) Ön görüþme formu, c) Sosyal inceleme raporu, d) Ýl müdürünün onayý e) Nüfus cüzdan sureti ve vukuatlý nüfus kayýt örneði, f) Kadýnýn bulaþýcý ve sürekli týbbi bakým isteyen bir hastalýðý bulunmadýðý, ruh saðlýðýnýn yerinde olduðu, alkolik ve uyuþturucu madde baðýmlýsý olmadýðýna dair saðlýk raporu, g) Kadýnýn kuruluþ kurallarýna uyacaðýný bildirir taahhütname, h) Yapýlan mesleki çalýþmalara iliþkin raporlar, ý) Kadýnýn sorunlarýnýn çözümüne yönelik yapýlan yazýþmalar ile gerekli form, tutanak ve diðer belgeler, i) Kuruluþa anneleri ile kabul edilen çocuklarla yapýlan mesleki çalýþmalara iliþkin raporlar, j) Kuruluþtan ayrýlacak kadýn için son deðerlendirme raporu, k) Kuruluþtan ayrýlan kadýnlardan, izlenmesi gerekli görülenlerle yapýlan mesleki çalýþmalara iliþkin raporlar. Þiddete uðrayan kadýnlarýn konukevlerine kabulleri çoðu kez acil biçimde yapýlmaktadýr; bu nedenle bu evraklar kadýn konukevine yerleþtikten sonra düzenlenebilmektedir. Baþvuru ve Kabul Saatleri Ýl ve ilçe sosyal hizmetler müdürlükleri mesai saatleri içinde hizmet sunmaktadýr. Bu nedenle þiddete maruz kalan kadýnlarýn bu birimlere doðrudan baþvurusu ancak mesai saatlerinde gerçekleþebilmektedir. Öte yandan, bu saatler dýþýnda il / ilçe sosyal hizmetler müdürlüklerine ihbar edilen vakalar için, kadýnlarýn durumuna uygun tedbirler alýnmaktadýr.

47 46 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER SHÇEK e Baðlý Kadýn Konukevleri Yönetmeliði nin 18. maddesi uyarýnca, kadýn konukevlerinde hizmetin sürekliliðini saðlamak amacýyla hizmetin özelliði ve personel sayýsý dikkate alýnarak, nöbet sisteminin kadýn konukevi müdürlüðünce düzenlenmesi gerekmektedir. Böylece, il sosyal hizmetler müdürü tarafýndan kuruluþa alýnmasýna karar verilerek konukevine gönderilen þiddet maðduru kadýnlarýn konukevlerine 7 gün 24 saat kabulüne imkân tanýnmakta ve ilk kabul bölümlerine kabulleri yapýlabilmektedir. Konukevinde Kalýþ Süresi SHÇEK e Baðlý Kadýn Konukevleri Yönetmeliði nin 12. maddesine göre, kadýnlarýn kuruluþta kalma süresi 3 aydýr. Bu süre, düzenlenecek gerekçeli sosyal inceleme raporuna dayanýlarak kuruluþ müdürlüðünün teklifi ve Ýl Müdürlüðünün onayý ile bir defaya mahsus olmak üzere 3 ay süreyle uzatýlabilir. Kadýnlarýn uzatma süresi bitiminde kuruluþta kalabilmeleri, sosyal inceleme sonuçlarý, il müdürlüðünün teklifi ve Genel Müdürlüðün onayýna baðlýdýr. Kadýnlarýn Kuruluþa Kabul Edilecek Çocuklarý Þiddete maruz kalan kadýnlarýn beraberindeki çocuklarý da konukevine kabul edilmektedir. Yönetmeliðin 20. maddesine göre, kadýn konukevlerine, kadýnlarýn 0-12 yaþ arasýnda bulunan kýz veya erkek çocuklarý kabul edilmektedir. 12 yaþýn üstünde olan kýz veya erkek çocuklarýnýn durumu meslek elemanlarýnca deðerlendirilmekte, annesi ile beraber kalmasýnýn uygun olacaðý deðerlendirilen çocuklar konukevinde kalabilmekte, diðerleri SHÇEK e baðlý, durumlarýna uygun kuruluþlara yerleþtirilmektedirler. Konukevine Kabul Edilecek / Edilemeyecek Kadýnlar SHÇEK e Baðlý Kadýn Konukevleri Yönetmeliði nin 8. maddesinde kadýn konukevine kabul edilecek kadýnlara iliþkin hükümler yer almaktadýr. Bu maddeye göre, durumlarý aþaðýda belirtilen kadýnlar konukevine kabul edilir: a) Eþler arasý anlaþmazlýklar nedeniyle evini terk eden ya da eþleri tarafýndan terk edilen ve bu sebeple yardýma ihtiyaç duyan kadýnlar, b) Fiziksel, cinsel, duygusal ve ekonomik istismara uðrayan kadýnlar, c) Boþanma veya eþin ölümü nedeniyle

48 TÜRKÝYE DE AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA DOÐRUDAN HÝZMET SUNAN KURUM VE KURULUÞLAR 47 ekonomik ve sosyal yoksunluk içine düþmüþ kadýnlar, d) Ýstenmeyen evliliklere zorlanan kadýnlar, e) Evlilik dýþý hamile ya da çocuk sahibi olan ve bu nedenle ailesi tarafýndan kabul edilmeyen kadýnlar, f) Daha önce uyuþturucu, alkol baðýmlýlýðý olup, bu konuda tedavi görmüþ ve alýþkanlýklarýný terk etmiþ kadýnlar, g) Cezaevinden yeni çýkmýþ olup, yardým ve desteðe ihtiyacý olan kadýnlar, h) Kontrolleri dýþýnda oluþan çevre koþullarý nedeniyle ekonomik ve sosyal yoksunluk içine düþmüþ kadýnlar. Bahse konu yönetmeliðin 9. maddesinde kadýn konukevlerine kabul edilmeyecek kadýnlarýn durumlarý açýklanmaktadýr. Bu madde hükmüne göre, kadýn konukevlerine durumlarý aþaðýda belirtilen kadýnlar kabul edilmez: a) Alkol ve uyuþturucu baðýmlýlýðý olan kadýnlar, b) Fuhuþu meslek edinmiþ kadýnlar, c) Herhangi bir suç nedeniyle hükümlü olan veya adli mercilerce haklarýnda arama, yakalama, tutuklama kararý verilen kadýnlar, d) Ruh saðlýðý bozuk olan kadýnlar, e) Zihinsel özürlü kadýnlar, f) Korunmaya muhtaç çocuk tanýmý içinde deðerlendirilebilecek kadýnlar. g) Korunmaya, bakýma ve yardýma muhtaç yaþlýlar, beden fonksiyonlarýnda, günlük yaþama faaliyetlerini baðýmsýz yapmalarýna engel olacak düzeyde özürlü olanlar, bulaþýcý ve sürekli týbbi tedaviyi gerektirir aðýr hastalýðý olanlar ve benzeri özel ve sürekli bakýma ihtiyacý olan kadýnlar. Fuhuþu meslek haline getirmiþ ancak, bunu terk etmek isteyen ve baský altýnda olduðunu beyan eden kadýnlarýn durumu meslek elemanlarýnca deðerlendirilerek konukevlerine kabulleri yapýlabilmektedir. Konukevlerinde Uygulanan Kurallar Söz konusu yönetmelik gereði, kadýn konukevlerinin adres ve telefon numaralarý gizli tutulmakta, kuruluþu tanýtan tabela asýlmamakta, yerinin belirlenmesine neden olacak temel atma törenleri gibi kutlama, etkinlik veya toplantý yapýlmamakta, ziyaretçilere kapalý tutulmakta, yerinin kolayca bulunmasýný önlemek amacýyla bulunduðu ilçe ve mahalle adý belirtilmeden sadece il adý kullanýlarak anýlmakta ve resmi yazýþmalarda adý bu þekilde yer almaktadýr.

49 48 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER Gerektiðinde ve zorunlu hallerde, valilik ve il müdürlüklerinin adres, telefon ve faks numaralarý verilmektedir. Kadýnlarla ilgili bilgi ve belgelerin hiçbir þekilde açýklanmayacaðý da hükme baðlanmaktadýr. SHÇEK Genel Müdürlüðü tarafýndan yayýnlanarak tüm valiliklere gönderilen tarih ve 2001/014 sayýlý genelgede konukevlerinde gizlilik ilkesinin uygulanmasý gereði bir kez daha vurgulanmýþtýr. Öte yandan konukevinde kalan kadýnlarýn, kuruluþun güvenliðinin ve iþleyiþinin saðlanmasý için uymalarý gereken kurallar, söz konusu yönetmeliðin 14. maddesinde ele alýnmaktadýr. Kuruluþta kaldýklarý süre içinde kadýnlarýn uymalarý gereken kurallar aþaðýda belirtilmektedir: a) Kuruluþ adres ve telefon numarasýný gizli tutmak, kuruluþtan ayrýldýktan sonra da bu kurala uymak, b) Kuruluþ hizmetlerinin en iyi þekilde yürütülebilmesi için kurul tarafýndan hazýrlanan programlar çerçevesinde kendilerine verilecek temizlik, çocuk bakýmý, mutfak iþleri ve benzeri görevleri yerine getirmek, c) Kuruluþta kalan diðer kadýn ve çocuklara, fiziksel, duygusal, cinsel tacizde bulunmamak, d) Kuruluþta kalan diðer kadýnlarýn para ve eþyalarýna, kuruluþun araç, gereç ve eþyalarýna zarar vermemek, e) Kuruluþa ziyaretçi kabul etmemek, f) Ýzin almadan kuruluþtan ayrýlmamak, g) Kuruluþ içinde ve dýþýnda alkol ve uyuþturucu madde kullanmamak, alkollü olarak kuruluþa gelmemek, h) Devletin itibarýný düþürecek ya da görevlilerin onurunu zedeleyecek tutum ve davranýþlarda bulunmamak, kuruluþ aleyhine propaganda yapmamak, kuruluþ görevlileri ve kadýnlar hakkýnda asýlsýz ve onur kýrýcý haber yaymamak, kuruluþa fotoðraf makinesi, kamera, teyp ve benzeri kayýt cihazlarý sokmamak. Ayrýca, konukevine gelen kadýnlarýn yanlarýndaki cep telefonu, kayýt cihazý gibi aletler emanete alýnmaktadýr. Teknolojik geliþmeler cep telefonu ile görüþme sýrasýnda görüþülen kiþinin adresinin tespit edilebilmesine yol açabilmektedir. Bu nedenle, kadýnlarýn can güvenliðini saðlamak için, cep telefonu vb cihazlar emanete alýnmaktadýr. Kadýn sokaða çýktýðýnda cep telefonu kendisine verilmekte ve konukevine girdiðinde yine telefonu teslim alýnmaktadýr. Kadýn, konukevinde kaldýðý müddetçe temel kurallara uymakla yükümlüdür. Bu

50 TÜRKÝYE DE AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA DOÐRUDAN HÝZMET SUNAN KURUM VE KURULUÞLAR 49 kurallara uyum, can güvenliðini saðlamak açýsýndan önemsenmektedir. Kurallarýn ihlali durumunda, sözlü ve yazýlý uyarý almaktadýr. Konukevinin huzur ve sükûnunu, çalýþma düzenini bozan davranýþlarda bulunan, kuruluþ hizmetlerini gereðince yürütmeyi güçleþtiren ve bu yönetmelik gereðince, idarece konulan kurallara uymayan kadýnlara uyarma cezasý verilip, tutum ve davranýþlarýnda daha dikkatli olmalarý gerektiði yazýlý olarak kendilerine bildirilmekte; ilgili meslek elemanlarýnca sorunlarý nedeniyle kuruluþa uyum göstermeyen kadýnlarýn durumlarý ayrýntýlý olarak ele alýnýp sorunlarýnýn çözümüne, kuruluþa uyumlarýnýn saðlanmasýna yönelik mesleki çalýþmalar yapýlmaktadýr. Yapýlan mesleki çalýþmalar ve uyarýya raðmen, ayný tutum ve davranýþlarýný yineleyen kadýnlara ikinci kez uyarý yapýlmaktadýr. Ýki kez uyarý cezasý aldýðý halde, tutum ve davranýþlarýný sürdüren kadýnlar hakkýnda gerekçeli bir rapor düzenlenerek, kuruluþtan çýkarýlmalarý hususu il müdürlüðünün onayýna sunulmaktadýr. Ancak, iþlenen fiilin niteliðine göre disiplin kurulu uyarýya gerek kalmaksýzýn çýkarma kararý verebilir. Verilen bu karar il müdürlüðünün onayýna sunulur. Kuruluþ tarafýndan çýkarýlan kadýnlar SHÇEK e baðlý kadýn konukevlerine tekrar alýnmaz. Bu tür disiplin iþlemleri yönetmeliðin 15. maddesine göre oluþturulan Disiplin Kurulu tarafýndan yürütülür. Konukevlerinde Yürütülen Mesleki Çalýþmalar Söz konusu Yönetmelik gereði, kadýn konukevlerinde, sosyal hizmetler ve psikoloji alanýnda yüksek öðrenim yapmýþ bir müdür, ihtiyaca göre sosyal çalýþmacý, psikolog, çocuk geliþimcisi, hemþire, genel idare, yardýmcý ve teknik hizmetler sýnýfýndan tercihen kadýn personelin görevlendirilmesi uygun görülmektedir. Sosyal Hizmetler Kurulu Kadýn konukevlerinde, mesleki çalýþmalarý koordineli bir þekilde yürütmek üzere sosyal çalýþmacý, psikolog ve çocuk geliþimcisinden oluþan bir sosyal hizmet kurulu kurulmaktadýr. Yönetmeliðin 6. maddesine göre ayda en az bir kez toplanmasý gereken sosyal hizmetler kurulunun görevleri þu þekildedir: a) Kuruluþa gönderilen kadýnlarýn kuruluþta kalmalarý, kalýþ süreleri, kalýþ sürelerinin uzatýlmasý ve çýkarýlmalarýna iliþkin tartýþma ve deðerlendirme toplantýlarý yapmak, b) Kuruluþta istihdam edilen personelin,

51 50 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER kuruluþ hizmetlerinden yararlanan kadýnlarla iliþkilerinin düzenlenmesi amacýyla eðitimlerine yönelik programlarý hazýrlamak, uygulamak ve deðerlendirmek, c) Kuruluþ hizmetlerinin en iyi þekilde yürütülmesi için gerekli plan ve programlarý hazýrlamak ve uygulamak, d) Üniversitelerle iþbirliði yapýlarak kadýn eðitimi, sorunlarý ve çözümüne iliþkin yapýlan inceleme ve araþtýrmalardan yararlanmak, sorunlara gerçekçi çözüm yollarýnýn önerilebilmesinde etkili olabilecek kiþi ve kuruluþlarla görüþ alýþveriþinde bulunmak, e) Kuruluþta kalan kadýnlardan gerekli görülenlerin durumu ile ilgili tartýþma ve deðerlendirme toplantýlarý yapmak, gerekli kayýtlarý tutmak, raporlarý düzenlemek, f) Kadýnlarýn eðitimine iliþkin programlarý, diðer kamu kurum ve kuruluþlarý ya da gönüllü kiþi ve kuruluþlarýn olanaklarýndan da yararlanarak hazýrlamak, müdürün onayýndan sonra uygulamak ve deðerlendirmek g) Çocuðu ile kabulü yapýlan kadýnlarýn uygun görülmesi halinde çocuklarý hakkýnda ilgili kanunlar uyarýnca gerekli önlemlerin alýnmasýný saðlamak, h) Kuruluþun yýllýk çalýþma rapor ve programlarýný hazýrlamak, uygulamadan alýnan sonuçlarý deðerlendirmek, çalýþma ve deðerlendirme raporlarýný kuruluþ müdürlüðüne sunmaktýr. Yürütülen Çalýþmalar Konukevi personelinin görev ve yetkilerinin açýklandýðý yönetmeliðin 7. maddesine göre, sosyal çalýþmacý ve / veya psikolog, kuruluþa kabulü yapýlan kadýnlara gerekli evraký hazýrlamakla, kuruluþu tanýmalarý, kurallarý öðrenmeleri ve uyum saðlamalarýnda yardýmcý olmakla yükümlüdür. Bu çerçevede, kuruluþa gelen kadýna kalacaðý yatak, kullanacaðý dolap, banyo, mutfak gibi yerler gösterilir ve kurumda kalan diðer kadýnlarla tanýþtýrýlýr. Sosyal çalýþmacý ve / veya psikolog, konukevinin kurallarýný, gizlilik ilkesini ve toplu yaþam kurallarýný açýklar. Kadýna, kuruluþ ilkelerine ve kurallarýna uyacaðýna dair bir taahhütname imzalatýlýr. Konukevlerinde sosyal çalýþmacýlar ve psikologlar, kadýnlarýnla yaptýklarý görüþmelerle, kadýnlarýn yaþadýklarý sorunlarý, öncelikli ihtiyaçlarýný ve konukevinden beklentilerini tespit etmekte, sorunlarýnýn giderilmesine ve ihtiyaçlarýn karþýlanmasýna yönelik mesleki çalýþmalar yürütmektedirler. Bu çalýþmalar ile; - Þiddete uðrayan kadýnlarda þiddet sonucu ortaya çýkan umutsuzluk, deðersizlik, suçluluk, utanç ve korku gibi duygularýn aþýlmasý, özgüven ve

52 TÜRKÝYE DE AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA DOÐRUDAN HÝZMET SUNAN KURUM VE KURULUÞLAR 51 özsaygýnýn yeniden yapýlanmasý, yeni yaþam seçeneklerini saðlýklý biçimde belirle-yebilmeleri yönünde psikolojik destek, - Barolar ile iþbirliði yapýlarak hukuksal rehberlik ve danýþmanlýk saðlanmasý, (Örneðin, eðer kadýn kendi rýzasý ile boþanmak istiyorsa ya da hukuki haklarýný arayacaðý bir durumu varsa, o ildeki barodan adli yardým talebinde bulunabileceði konusunda rehberlik yapýlmaktadýr.) - Aile veya eþle bir araya gelmeyi tercih etmeleri durumunda, aile danýþma merkezleri ve toplum merkezleri ile de iþbirliði saðlanarak, ailenin þiddet içermeyen bir ortam haline gelmesi ve çocuklarýn þiddetten uzak, saðlýklý bir ortamda yetiþmesi için aile iliþkilerinin saðlýklý yürütülebilmesinin saðlanmasý ve izleme faaliyetlerinin sürdürülmesi, - Kendilerine yeterli olabilecekleri bir iþ ve meslek edinmelerinde gerekli önlemlerin alýnmasý, (Bu çalýþmalar kapsamýnda, daha kolay ve daha iyi iþler bulabilmeleri ve sosyo-ekonomik düzeylerinin yükseltilmesine yönelik yaygýn eðitim, iþgücü eðitimi ve benzeri eðitim olanaklarý saðlayan kurum ve kuruluþlardan haberdar edilerek yönlendirilmeleri ve gerekli görülen kamu ve sivil toplum kuruluþlarý ile iþbirliði saðlanmasý yer almaktadýr). Öte yandan, kadýn konukevlerinde kalan ve hiçbir yerden geliri bulunmadýðý ya da geliri olup da temel ihtiyaçlarýný karþýlamada yetersiz olduðu sosyal inceleme raporu ile saptanan kadýnlar ve çocuklara yönetmelikte belirtilen usûl ve esaslara göre harçlýk verilmektedir. Kadýn, konukevinde kaldýðý sürece, güçlendirilmesinin saðlanmasý amacýyla, kendi kararlarýný kendisinin vermesi ve kendi iþlerini kendisinin yapmasý için teþvik edilmektedir. Ancak, kadýnýn okuma yazmasý yoksa, bulunduðu ili tanýmýyorsa ya da ciddi bir sorunu var ise, kendi iþlerini takip ederken (iþ bulma, mahkeme ya da tedavi süreci, doðum yapma gibi) bazen konukevinde kalan bir baþka kadýn ya da kurum personeli kadýna eþlik edebilmektedir. Kadýnýn konukevinden ayrýlýp kendi evini tutmasý sürecinde, kadýn konukevi müdürlüðünün yazýlý teklifi ile, Sosyal Yardýmlaþma ve Dayanýþma Vakfý ndan kira yardýmý yapýlabilmektedir. Þiddete uðramýþ kadýnýn eþinin ya da yakýnlarýnýn SHÇEK in il/ilçelerdeki birimlerine baþvurarak kadýna iliþkin bilgi istemeleri durumunda, gizlilik ilkesi ve kadýnýn kendi

53 52 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER kaderini tayin etme hakký gözetilerek deðerlendirme yapýlmaktadýr. Bu çerçevede, kadýnýn yakýnlarýna hangi konukevinde kaldýðýna iliþkin bilgi verilmemekte, kendilerine Ýl Emniyet Müdürlüðünün Kayýp Þahýslar Þubesine baþvurmalarý gerektiði bildirilmektedir. Emniyet ya da adli birimlerce bilgi istenmesi durumunda, kadýnýn SHÇEK e baðlý bir kuruluþta bulunduðu bildirilmekte ancak hangi konukevinde kaldýðýna iliþkin bilgi verilmemektedir. Gerekli durumlarda resmi makamlara irtibat için il sosyal hizmetler müdürlüðünün adres ve telefonu bildirilmektedir. Kadýnýn kendi kaderini tayin hakký çerçevesinde, eþinin ya da yakýnýnýn kendisi ile temas kurmaya çalýþtýðýna iliþkin bilgi konukevinde kalan kadýn ile de paylaþýlmaktadýr. Eðer kadýn, kendisiyle temasa geçmek isteyen yakýnlarýyla görüþmek istemiyorsa, konukevinde kaldýðý müddetçe kimseyle görüþmemesi temin edilmektedir. Eðer kadýn bu talebe olumlu yanýt veriyorsa, kadýna konukevinde kalanlarýn güvenliliði açýsýndan gizlilik ilkesi tekrar hatýrlatýlarak uygun koþullarda (konukevi dýþýnda) yakýnlarýyla görüþmesi temin edilmektedir. Gerektiðinde aile danýþma merkezlerine havalesi saðlanmaktadýr. Ayrýlma Ýþlemleri Konukevinde kalan kadýnlarýn, konukevinde kalma süresi dolsa dahi eðer sorunlarý çözülmemiþse ve kalmak istiyorsa, sorunlarý çözülünceye kadar kuruluþta kalabilmektedir. Konukevinden ayrýlmak isteyen kadýnlar bir dilekçe vererek istedikleri zaman ayrýlmaktadýrlar. Kadýn ayrýlýrken, kadýnýn kuruluþta kalmasý için alýnan onayýn iptâli yapýlmaktadýr. Bazý durumlarda kadýnlar ayrýldýktan bir süre sonra konukevinde yeniden kalmak için baþvurabilmektedirler. Kadýnýn durumu yeniden deðerlendirilerek baþvurusu kabul edilebilmektedir ALO 183 Aile, Kadýn, Çocuk ve Özürlü Sosyal Hizmet Danýþma Hattý 2828 sayýlý Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu ile hizmet veren SHÇEK Genel Müdürlüðüne baðlý sosyal hizmetler müdürlüklerinin doðrudan ilgilendiði bir konu olan ihmal ve istismar olaylarýna anýnda müdahale etmek ve gerekli psikolojik, sosyal ve yasal iþlemlerin baþlatýlmasýný saðlamak ve kamuoyunu bu konuda duyarlý hale getirmek amacýyla 2002 yýlýndan beri acil yardým hattý bulunmaktadýr.

54 TÜRKÝYE DE AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA DOÐRUDAN HÝZMET SUNAN KURUM VE KURULUÞLAR 53 Ýlk olarak 28 Haziran 2002 tarih ve 017 sayýlý SHÇEK Genel Müdürlüðü Genelgesi ile kurulan ve 183 Alo Kadýn, Çocuk ve Sosyal Hizmet Hattý adý altýnda Türk Telekomünikasyon A.Þ. tarafýndan SHÇEK e tahsis edilen telefon hattý, 20 ilde (Ankara, Ýstanbul, Adana, Mersin, Bursa, Antalya, Samsun, Diyarbakýr, Þanlýurfa, Kocaeli, Zonguldak, Erzurum, Denizli, Kayseri, Malatya, Sivas, Trabzon, Eskiþehir, Mardin) faaliyete geçmiþtir. Bu acil telefon hattýnýn yaygýn bir þekilde kamuoyuna duyurulmasýnýn ardýndan artan talepleri karþýlamak için 23 Temmuz 2003 tarihinde 183 HATTI Genelgesi yayýnlanmýþtýr. Bu genelge ile 20 ilde yürüten faaliyetler sona erdirilerek, merkezi Ankara'da olan ve Türkiye'deki tüm illerden gelen baþvurularý cevaplayan ALO 183 AÝLE, KADIN, ÇOCUK VE ÖZÜRLÜ SOSYAL HÝZMET DANIÞMA HATTI kurulmuþtur dan itibaren SHÇEK Genel Müdürlüðü Basýn ve Halkla Ýliþkiler Müþavirliði bünyesinde hizmet vermektedir. ALO 183 Hattý, þiddete uðrayan ya da uðrama riski taþýyan ve desteðe gereksinimi olan kadýnlara ve çocuklara psikolojik, hukuki ve ekonomik alanda danýþmanlýk hizmetleri sunmak ve yararlanabilecekleri hizmet kuruluþlarý konusunda bilgilendirerek, gereksinim duyduklarý hizmet türüne en kýsa zamanda ulaþmalarýný saðlamak amacýyla çalýþmaktadýr. Bu hizmetin verilmesi için dört hat tahsis edilmiþtir. Gelen baþvurulara Ocak 2007 tarihinden itibaren 7 gün 24 saat sosyal hizmet uzmanlarý tarafýndan cevap verilmektedir. Bu hatta görevli 7 sosyal hizmet uzmaný, 2 psikolog vardiyalý olarak görev yapmaktadýr. Ýki uzman 24 saat süreyle gelen baþvurularý yanýtlamaktadýr. Ayrýca mesai saatlerinde bir sosyal hizmet uzmaný sorumlu olarak görev yapmaktadýr. ALO 183 Hattý arandýðý zaman baþvurular alýnmakta ve kaydedilmektedir. Öncelikle arayan kiþi hakkýnda bilgi alýnmaya çalýþýlmaktadýr. Baþvuranýn eðitim durumu, ihtiyacý, ihtiyacýnýn aciliyeti öðrenilmeye çalýþýlmaktadýr. Bununla birlikte, baþvuran kiþi kimliðini açýklamadan da danýþma hizmeti alabilmektedir. Bu hattý arayan kadýnlara hukuki, psikolojik yardým yapýlmakta ve sýðýnma taleplerine karþýlýk il sosyal hizmetler müdürlükleri bünyesinde yer alan kadýn konukevleri, toplum merkezleri ve aile danýþma merkezlerinin çalýþmalarý hakkýnda bilgi aktarýlarak, ihtiyaç duymalarý halinde buralara müracaat

55 54 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER edebilecekleri bildirilmekte ve rehberlik yapýlmaktadýr. Ayrýca kadýna yasal haklarý hakkýnda bilgi verilmekte ve ihtiyaç duyduklarý destek aðlarýna yönlendirilmektedir. Örneðin hukuki desteðe ihtiyacý olan kadýnlar, bulunduklarý ildeki baronun adli yardým bürosuna ya da varsa kadýn danýþma merkezine yönlendirilmektedirler. Þiddete maruz kalmýþ kadýnlarda ortaya çýkan umutsuzluk, deðersizlik, suçluluk, utanç ve korku gibi olumsuz duygularýn yenilmesine yönelik psiko-sosyal danýþmanlýk konusunda da yönlendirme yapýlmaktadýr. Hatta gelen baþvuru acil bir müdahaleyi gerektiriyorsa özellikle acil barýnma ihtiyacý varsa, o ildeki sosyal hizmet müdürlüðü (eðer mesai saatleri dýþýnda ise icapçý) ile temasa geçilerek bilgi verilmektedir. Daha sonra il müdürlükleri o vakayla ilgili olarak Acil Müdahale Formu nu düzenleyerek ALO 183 Hattýna iletilmek üzere göndermektedirler. Bu formda, vakanýn il müdürlüklerine bildiriliþ tarihi ve saati, ne tür tedbir aldýklarý, müdahalenin gerçekleþtirilme zamaný, hali hazýrda kadýnýn ve varsa çocuklarýnýn nerede olduðu bilgileri yer almaktadýr. Böylece, hattaki meslek uzmanlarý vakalarýn akýbetini öðrenmektedirler. Olaðanüstü hallerde, acil müdahale ekiplerinin ihtiyaç duyabileceði kolluk güçlerinin desteði için, il emniyet müdürlüðü veya il jandarma komutanlýðý ile iþbirliðine gidilmektedir. Hatta baþvuran kadýn, dýþarý çýkamayacak durumda ise kendisine en yakýn kolluk kuvveti de aranabilmektedir. Bazý durumlarda kadýna ulaþýlabilecek telefon numarasý alýnmakta ve daha sonra tekrar aranarak rehberlik yapýlmaktadýr. Örneðin, kadýn bulunduðu ildeki adli yardým bürosuna yönlendirilmekte, orada yaptýðý görüþme neticesinde aldýðý karara baðlý olarak farklý seçenekler hakkýnda bilgilendirilmek üzere tekrar aranabilmektedir.

56 TÜRKÝYE DE AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA DOÐRUDAN HÝZMET SUNAN KURUM VE KURULUÞLAR 55 ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADIN 3. ÞAHISLAR meslek uzmaný il sosyal hizmetler müdürüne telefon ile ulaþarak durum hakkýnda bilgi vermektedir. Bazý durumlarda, kadýnýn bulunduðu yerdeki karakol da aranarak bilgi verilmekte ve müdahale edilmesi istenebilmektedir. 5 5 ALO 183 HATTI 3 Þiddet maðduru kadýnla ALO 183 Hattýndaki görevliler tekrar iletiþime 2 geçerek bilgi ve destek verebilmektedirler Kadýnýn bulunduðu ildeki il sosyal ÝL SOSYAL HÝZMETLER MÜDÜRÜ/ 4 KOLLUK KUVVETLERÝ hizmetler müdürlüðü ve ilgili kolluk birimleri irtibata geçmektedirler. YARDIMCISI Þekil 4. Acil Durumlarda Yürütülen Ýþlemler 5 Ýl sosyal hizmetler müdürlüðü gerekli durumlarda kolluk kuvvetleri ile birlikte 1 Þiddete maruz kalan kadýn ya da bunu kadýný bulunduðu yerden almakta ve uygun bir kuruma yerleþtirmektedir. gören / bilen 3. þahýslar ALO 183 Hattýný 24 saat arayabilir. 6 Ýl sosyal hizmetler müdürlüðü tarafýndan kadýnýn akýbeti hakkýnda 2 Acil müdahale edilmesi gerekli durumlarda, ALO 183 Hattýnda görevli ALO 183 Hattýnýn baðlý olduðu Müþavirliðe bilgi gönderilmektedir.

57 56 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER Toplum Merkezleri ve Aile Danýþma Merkezleri 2828 sayýlý Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu nun 3. maddesi gereðince açýlan toplum veya aile danýþma merkezleri, toplumun ve ailenin geliþmesi için; bireyin katýlýmcý, üretken ve kendine yeterli hale gelmesi amacýyla koruyucu, önleyici, eðitici, geliþtirici, rehberlik ve rehabilite edici iþlevlerini, gerekirse diðer kuruluþlar ve gönüllülerle iþbirliði içerisinde sunmakla görevli bulunan ve diðer sosyal hizmet kuruluþlarýnýn yoðunluðunu azaltmayý amaçlayan gündüzlü sosyal hizmet kuruluþlarýdýr. SHÇEK e baðlý 42 ilde 79 adet toplum merkezi bulunmaktadýr.* 2828 sayýlý Kanunun 9. ve 15. maddelerine dayanýlarak çýkartýlan ve 11 Temmuz 2000 tarihinde yürürlüðe giren SHÇEK e Baðlý Toplum Merkezleri Yönetmeliði gereðince toplum merkezlerinde, rehberlik ve danýþmanlýk hizmetleri sunulmakta, eðitimi destekleme çalýþmalarý, yetiþkinlerin bilgi, bilinç ve beceri düzeylerini artýrmaya yönelik eðitim çalýþmalarý, meslek edindirmek ve gelir kaynaklarý yaratmak için çalýþmalar yapýlmaktadýr. Toplum merkezlerinde, kadýna yönelik þiddet konusundaki faaliyetler, önleyici çalýþmalar olarak yürütülmektedir. Dezavantajlý bölgelerde kurulan bu merkezlerde, kadýnýn toplum hayatýna katýlýmýný saðlamak için, ilk etapta, geleneksel yapý içerisinde kadýnlara atfedilen toplumsal cinsiyet rollerine uygun olduðu düþünülen dikiþ nakýþ kurslarý aracýlýðý ile kadýnlara ulaþýlmaya çalýþýlmaktadýr. Bu çalýþmalarla eþ zamanlý olarak, kadýnýn birey ve kadýn kimliðini öne çýkaran eðitim programlarý, faaliyetler ve grup çalýþmalarý yürütülmektedir. Toplum merkezlerinde, kadýnýn toplumsal cinsiyeti nedeniyle ön plana çýkan ve kadýnýn kendisi tarafýndan da öncelikle benimsediði anne ve eþ rollerinde yaþadýðý sorunlarýn çözümüne yönelik olarak, Anne-Çocuk Eðitim Programý yürütülmektedir. Bu Programda, eþler arasý çatýþma çözme eðitimi, grup çalýþmalarý ve kiþisel çalýþmalar yapýlmaktadýr. Anne ve eþ rollerine uygun olarak, aile içi iliþkilerini düzenlemek üzere beceri kazanan ve kapasiteleri artan kadýnlarýn birey ve kadýn kimliðini güçlendirmeye yönelik çalýþmalar yürütülmektedir. Bu kapsamda, Kadýnýn Ýnsan Haklarý Eðitim Programý ile çeþitli seminerler, konferanslar, paneller, söyleþiler ve eðitim toplantýlarý düzenlenmektedir. Ayrýca, bireylerin bilgi, bilinç ve beceri düzeylerini arttýrmaya yönelik eðitim programlarý ve kadýnlara yönelik gelir getirici çalýþmalar kapsamýnda Ev Kadýnýný Destekleme Projesi, Evde Çocuk Bakýcýlýðý Projesi, çeþitli mesleki kurslar (halýcýlýk, * Rakamlar 15 Eylül 2008 tarihinde adresinden alýnmýþtýr.

58 TÜRKÝYE DE AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA DOÐRUDAN HÝZMET SUNAN KURUM VE KURULUÞLAR 57 dikiþ, nakýþ, ebru, bilgisayar, yaþlý bakýmý, hasta bakýmý, vb.), kermes ve sergiler, v.b. projeler yürütülmekte, Kadýnýn Ýnsan Haklarý Eðitim Programý, Benim Ailem, Aile Çocuk Eðitimi, Ýþlevsel Yetiþkin Okuma Yazma Programý ve Baba Destek Eðitim Programý uygulamalarý sürdürülmektedir. Toplum merkezlerinde, aile içi þiddete uðramýþ kadýnlara yönelik çeþitli hizmetler de verilmektedir. Kadýnlara merkezin temel amaçlarý doðrultusunda psikolojik, hukuksal danýþmanlýk ve ekonomik yardýmlar yapýlmakta, kadýn konukevlerinde kalma talebi olan kadýnlar deðerlendirilerek ilgili birimlere yönlendirilmektedir. Eðer kadýnýn barýnma talebi varsa Ýl Sosyal Hizmetler Müdürlüðüne yönlendirilmekte; boþanma isteði varsa ya da Ailenin Korunmasýna Dair Kanundan yararlanma gibi hukuksal talepleri varsa, kurumda kadrolu bir avukat varsa ya da gönüllü bir avukat geliyorsa onun aracýlýðýyla baronun kadýn danýþma merkezine veya adli yardým bürosuna yönlendirilerek oradan destek almasý saðlanmaktadýr. Kadýnýn kocasýna ulaþýlýp, bireysel destek almasý için yönlendirilmeye çalýþýlmaktadýr. Eðer koca ile doðrudan temas kurulmasý mümkün olamýyorsa, eþi vasýtasýyla, psikolojik destek almasý için yönlendirilmeye çalýþýlmaktadýr. Kadýnýn ayni, nakdi yardým talebi olmasý durumunda, Ýl Sosyal Hizmetler Müdürlüðü ne yönlendirilerek Sosyal Yardýmlaþma ve Dayanýþma Vakfý ndan yararlanmasý için rehberlik yapýlmaktadýr. Aile Danýþma Merkezi Çalýþma Esaslarý Hakkýnda Yönetmeliðe göre, Aile Danýþma Merkezlerinde, aile yaþamýný korumak, desteklemek ve sorunlarýnýn çözümüne yardýmcý olmak amacýyla aile bireylerine yönelik koruyucu-önleyici, eðitici-geliþtirici, tedavi ve rehabilite edici hizmetlerin yaný sýra rehberlik ve danýþmanlýk hizmetleri sunulmaktadýr. SHÇEK e baðlý 37 ilde 41 adet Aile Danýþma Merkezi bulunmaktadýr.* Aile danýþma merkezi, ailenin karþýlaþtýðý toplumsal, ekonomik, psikolojik, hukuksal sorunlara, eþler arasý uyuþmazlýklara ve ebeveyn-çocuk iliþkisinden doðan sorunlara çözüm bulmada yardýmcý olmakta, yeni evlenecek çiftlere aile sisteminin oluþturulmasýnda danýþma ve rehberlik hizmeti vermektedir. Merkezlerde, aile bireylerinin bilgi ve bilinç düzeylerinin yükseltilmesi, sorunlarýný tanýma ve çözme potansiyellerinin geliþtirilmesi, saðlýklý bir aile yaþamýnýn sürekliliðinin saðlanmasý yönünde hizmet verilmektedir. Bu hizmetler, aile görüþmeleri, eðitici danýþmanlýk, grup çalýþmalarý, bilgilendirmeye yönelik söyleþiler, seminerler, eðitici çalýþmalar þeklinde yürütülmektedir. Bu merkezler mesai saatlerinde çalýþmaktadýr. Gerekli durumlarda hafta sonu * Rakamlar 15 Eylül 2008 tarihinde adresinden alýnmýþtýr.

59 58 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER da (Cumartesi günü için) randevu verilmektedir. Merkezin sunduðu hizmetlerden yararlanmak isteyen kiþiler, merkeze telefon edip randevu alarak ya da doðrudan merkeze gelerek meslek elemanlarýyla görüþebilmektedirler. Merkezlere baþvuruyu sadece kadýn yapabildiði gibi, eþi ya da ailesindeki baþka bireylerle birlikte yapabilmektedir. Ayrýca, Aile Mahkemesi ve Çocuk Mahkemesi hakimleri de gerekli gördükleri durumlarda, aile bireylerini bu merkezlere yönlendirebilmektedir. Aile bireyleri ile yapýlan çalýþmalar belli bir süreyi alacaðý için duruma göre ilk baþvuruda uygun bir meslek elemaný görevlendirilmektedir. Ailenin ve bireylerin yaþadýðý sorun hangi konu üzerinde yoðunlaþýyorsa ona uygun bir meslek elemaný aileyle çalýþmaya baþlamaktadýr. Örneðin çocuklarý olan, çocuk odaklý problemler yaþayan bir aileyse, aile ile çocuk geliþimci birlikte çalýþmakta; psikolojik sorunlarýn, travmalarýn yaþandýðý bir aileyse psikolog çalýþmaktadýr. Merkezde aile terapisi eðitimi almýþ bir meslek elemaný varsa ve ailenin aile terapisi yapýlmaya uygun bir yapýsý varsa ve bunu istiyorlarsa o konunun uzmaný personel çalýþmaya baþlamaktadýr. Merkezde yürütülen çalýþmalar, oturumlar halinde gerçekleþtirilen ve uzun zaman alan çalýþmalardýr. Sorunun niteliðine baðlý olarak görüþmelere tüm aile ya da eþler çaðrýlabilmektedir. Görüþmeler bazý durumlarda sadece kadýn ile sürdürülebilmektedir. Çalýþmalarýn sonunda aile bireyleri ileriye dönük bir karar vermektedirler. Bu karar örneðin, ailenin durumunu daha iyi bir hale getirmek, ya da olduðu gibi korumak, ya da yeni bir yapýya dönüþtürmek yönünde olabilmektedir. Bu aþamada merkezin amacý, aile bireylerinin bu süreçten en az zarar görmelerini saðlamak üzere onlara destek olmaktýr. Eðer boþanma kararý verildiyse, bulunduklarý ildeki baroya yönlendirilmekte; ekonomik desteðe ihtiyaç varsa, bu konuda rehberlik yapýlmakta; eðer psikolojik sorunu varsa ve doktor yardýmý alýnmasý gerekiyorsa ilgili kurumlara yönlendirilmektedirler. Aile Danýþma Merkezi Çalýþma Esaslarý Hakkýnda Yönetmelik te merkezin, psikolojik sorunlarý saptanan bireyleri, iþbirliði içerisinde çalýþtýðý üniversitelerin psikiyatri servislerine ya da saðlýk kuruluþlarýna yönlendireceði belirtilmektedir. Çiftlerle yapýlan çalýþmalarda eðer eþler arasýnda þiddet uygulamasýnýn olduðu belirlenirse, þiddet uygulayan kiþi ile çalýþmanýn sonuna kadar eþine þiddet

60 TÜRKÝYE DE AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA DOÐRUDAN HÝZMET SUNAN KURUM VE KURULUÞLAR 59 uygulamayacaðý konusunda taahhütte bulunduðu bir sözleþme yapýlmaktadýr. Çalýþma sürecinde öfke kontrolü üzerinde durulmakta ve þiddet davranýþýnýn deðiþtirilmesi için destek sunulmaktadýr. Eðer verilen taahhüte raðmen þiddet ortaya çýkarsa, þiddet uygulayan kiþi bireysel destek almasý için saðlýk kuruluþlarýnýn psikiyatri servislerine yönlendirilmektedir. Deneyimler, eðer aile içi þiddet varsa þiddet uygulayan taahhütte bulunsa dahi þiddetin tekrar ettiðini ortaya koyduðu için genellikle þiddet uygulayan bireyler merkezdeki çalýþmalara katýlmadan önce saðlýk kuruþlarýna yönlendirilmektedir. Þiddete maruz kalan kadýnlar barýnma ihtiyacý için merkeze baþvurduðu zaman Ýl Sosyal Hizmetler Müdürlüðüne yönlendirilmektedir. Ayrýca yasal haklarý konusunda bilgi almalarý için bulunduklarý ildeki baronun adli yardým bürosuna veya (varsa) kadýn danýþma merkezlerine yönlendirilmektedirler Bakým ve Sosyal Rehabilitasyon Merkezleri SHÇEK in 2828 sayýlý Kanunu uyarýnca oluþturulmaya baþlanýlan Bakým ve Sosyal Rehabilitasyon Merkezleri, duygusal, cinsel ve / veya fiziksel istismara uðramýþ çocuklarýn olumsuz yaþam deneyimlerinden kaynaklanan travma ve / veya davranýþ bozukluklarýný giderme amacýyla rehabilitasyon süreci tamamlanýncaya kadar geçici süre bakým ve korunmalarýnýn saðlandýðý; bu süre içerisinde aile, yakýn çevre ve toplum ile iliþkilerinin düzenlenmesine yönelik çalýþmalarýn yürütüldüðü, kýz ve erkek çocuklara yönelik ayrý ayrý yapýlandýrýlan yatýlý sosyal hizmet kuruluþlarýdýr. 18 yaþ altýnda ve þiddet ya da cinsel istismara maruz kalmýþ olan kýz çocuklarýna bu merkezlerde hizmet sunulmaktadýr. Özellikle çocuk annelerin bakým ve rehabilitasyonu bu kurumlarda gerçekleþtirilmektedir. Bu kuruma sevkler de sosyal hizmet müdürlüklerince yapýlmaktadýr Çocuk ve Gençlik Merkezleri 2828 sayýlý Kanun uyarýnca kurulan Çocuk ve Gençlik Merkezleri; eþler arasý anlaþmazlýk, ihmal, hastalýk, kötü alýþkanlýk, yoksulluk, terk ve benzeri nedenlerle sokaða düþerek sosyal tehlike ile karþý karþýya kalan veya sokakta çalýþan çocuk ve gençlerin geçici süre ile rehabilitasyonlarýný ve topluma yeniden kazandýrýlmalarýný saðlamak amacýyla kurulan yatýlý ve gündüzlü sosyal hizmet kuruluþlarýdýr. Bu kuruluþlarda, cinsel ve fiziksel istismara maruz kalan kýz çocuklarý geçici süre ile barýnabilmektedirler. Bu kuruma sevk il sosyal hizmetler müdürlükleri tarafýndan yapýlmaktadýr.

61 60 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER BARINMA HÝZMETÝ Aile Mahkemesi Hakimliði Cumhuriyet Savcýlýðý Kolluk Kuvvetleri Saðlýk Kuruluþlarý Kadýn Konukevi KADIN ÝL - ÝLÇE SOSYAL HÝZMETLER MÜDÜRLÜÐÜ (Mesai saati dýþýnda 183) Geçici barýnma temini (Koordinasyon Genelgesi) STK Sýðýnma evleri Belediyelerin Sýðýnma evleri ALO 183 Aile Danýþma Merkezleri Diðer Sosyal Hizmet Kurumlarý Toplum Merkezleri Belediye KDM STK KDM Baro KDM Þekil 5. Þiddete Maruz Kalan Veya Risk Altýndaki Kadýna Sunulan Barýnma Hizmeti

62 TÜRKÝYE DE AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA DOÐRUDAN HÝZMET SUNAN KURUM VE KURULUÞLAR Barolar 1136 sayýlý ve 19 Mart 1969 tarihli Avukatlýk Kanunu nda, barolarýn kuruluþ ve nitelikleri arasýnda insan haklarýný savunmak yer almaktadýr. Bu doðrultuda, barolar tarafýndan adlî yardým yönetmelikleri, kadýn haklarý kurulu ve kadýn hukuku komisyonu ile kadýn danýþma merkezleri yönergeleri oluþturulmuþtur. Bu bölümde þiddet maðdurlarýna barolar tarafýndan sunulan adli yardým ile danýþma ve yönlendirme hizmetleri ele alýnacaktýr Þiddet Maðdurlarýna Sunulan Adli Yardým Hizmetleri 30 Mart 2004 te yayýnlanan Türkiye Barolar Birliði Adli Yardým Yönetmeliði, adlî yardýmýn kapsamýný, avukatlýk ücretlerini ve diðer yargýlama giderlerini karþýlama olanaðý bulunmayanlara bu kanunda yazýlý avukatlýk hizmetlerinin saðlanmasýdýr, þeklinde belirtmektedir. Adlî yardým hizmeti, baro merkezlerinde, baro yönetim kurullarýnca avukatlar arasýndan oluþturulan adlî yardým bürosu tarafýndan yürütülmektedir. Baro yönetim kurulu, ayrýca baro merkezi dýþýnda avukat sayýsý beþten çok olan her yargý çevresinde de bir avukatý adlî yardým bürosu temsilcisi olarak görevlendirebilmektedir. Büro ve temsilciler, baro yönetim kurulunun gözetimi altýnda çalýþmaktadýrlar. Adli yardýmýn amacý, bireylerin hak arama özgürlüklerinin önündeki engelleri aþmak ve hak arama özgürlüðünün kullanýmýnda eþitliði saðlamak üzere, avukatlýk ücretini ve yargýlama giderlerini karþýlama olanaðý bulunmayanlarýn avukatlýk hizmetlerinden yararlandýrýlmasýdýr. Adli yardým istemi, hizmetin görüleceði yer adli yardým bürosuna ve temsilciliklerine yapýlýr. Baþvurularda, adli yardým baþvuru formu doldurulur ve adli yardým esas defterine kaydedilir. Adli yardým bürosu ve temsilcilikleri, istem sahibinden gerekli bilgi ve belgeleri ister, istemin haklýlýðý konusunda uygun bulacaðý araþtýrmayý yapar, gerektiðinde karar verir. Bu araþtýrmada, kamu ve özel kurum ve kuruluþlarý, adli yardým bürosuna ve temsilciliklerine yardýmcý olurlar. Adli yardým isteminin reddi halinde istemde bulunan, tebliðden itibaren on gün içinde yazýlý veya sözlü olarak baro baþkanýna baþvurabilir. Baro baþkaný yedi

63 62 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER gün içinde karar verir, bu karar kesindir. Süresinde karar verilmediði takdirde talep reddedilmiþ sayýlýr. Adli yardým isteminin kabulü halinde, durum bir tutanakla tespit edilir. Giderleri karþýlayamayacak durumdaki þiddet maðduru kadýnlarýn, adlî yardým kapsamýnda saðlanan avukatlýk hizmetinin yaný sýra, yargýlama giderleri konusunda da, Hukuk Usûlü Muhakemeleri Kanunu nun adli müzaherete (desteðe) iliþkin hükümlerinden ya da Baro Yönetim Kurulu kararý olmak koþulu ile adli yardým fonundan yararlanmalarý saðlanýr. Adli yardým isteminin kabulü üzerine bir veya birkaç avukat baro tarafýndan görevlendirilebilmektedir. Avukatýn görevlendirildiðine iliþkin yazýnýn bir örneðinin þiddet maðduru kadýna verilmesinin ardýndan, kadýn, gerekli bilgi, belge ve vekâletname ile birlikte görevlendirilen avukata baþvurabilir. Görevlendirilen avukat, 19 Mart 1969 tarihli ve 1136 sayýlý Avukatlýk Kanunu hükümlerine göre iþi sonuna kadar takip etmekle yükümlüdür Þiddet Maðdurlarýna Sunulan Hukuksal Danýþma ve Yönlendirme Hizmetleri Kadýnlarýn mevcut haklarýnýn tanýtýlmasý, korunmasý, uygulanmasý ve geliþtirilmesi, hukuksal alanda cinsiyet ayrýmcýlýðýna yol açan düzenleme ve uygulamalarýn ortadan kaldýrýlmasý konularýnda çalýþmak üzere, ayný baroya baðlý avukatlarýn bir araya gelmesiyle, barolar bünyesinde kadýn haklarý kurullarý kurulmaktadýr. Bazý illerin barolarý, þiddete maruz kalan veya risk altýnda olan kadýnlara doðrudan hukuksal danýþmanlýk hizmeti sunmak ve rehberlik yapmak amacýyla kadýn danýþma merkezleri açmýþlardýr. Buralarda, sürekli ve gönüllü çalýþan avukatlar aracýlýðý ile kadýnlar hukuksal konularda bilgilendirilmekte ve yönlendirilmektedir. 2.6 Belediyeler Türkiye de SHÇEK e baðlý olanlar dýþýnda ilk sýðýnmaevi 1990 yýlýnda Bakýrköy Belediyesi tarafýndan hizmete açýlmýþtýr. Bu tarihten itibaren belediyeler kendileri ya da diðer kamu kuruluþlarý ve sivil toplum kuruluþlarý ile iþbirliði içinde þiddet maðduru kadýnlara yönelik rehberlik ve barýnma hizmetleri sunmaktadýrlar sayýlý Büyükþehir Belediyesi

64 TÜRKÝYE DE AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN VEYA RÝSK ALTINDAKÝ KADINLARA DOÐRUDAN HÝZMET SUNAN KURUM VE KURULUÞLAR 63 Kanunu nun Büyükþehir Belediyesinin Görev, Yetki ve Sorumluluklarýna iliþkin 7. maddesinde saðlýk merkezleri, hastaneler, gezici saðlýk üniteleri ile yetiþkinler, yaþlýlar,engelliler, kadýnlar, gençler ve çocuklara yönelik her türlü sosyal ve kültürel hizmetleri yürütmek, geliþtirmek ve bu amaçla sosyal tesisler kurmak, meslek ve beceri kazandýrma kurslarý açmak, iþletmek veya iþlettirmek, bu hizmetleri yürütürken üniversiteler, yüksek okullar, meslek liseleri, kamu kuruluþlarý ve sivil toplum örgütleri ile iþbirliði yapmak hükmü bulunmaktadýr Sayýlý Belediye Kanunu nun 14.maddesi, büyükþehir belediyeleri ve nüfusu i geçen belediyeler kadýnlar ve çocuklar için korumaevleri açar, hükmünü taþýmaktadýr. Belediyeler, koruma evleri ve kadýn danýþma merkezleri ile ilgili olarak verdikleri hizmetler çerçevesinde, illerde Sosyal Yardýmlaþma ve Dayanýþma Vakfý, sosyal hizmetler il müdürlüðü, devlet hastaneleri, saðlýk ocaklarý, emniyet müdürlüðü ve adli makamlarla iþbirliði yapmaktadýrlar. Þiddete maruz kalan kadýnlar belediyelerin kadýn konukevlerine ve kadýn danýþma merkezlerine, karakollar, diðer danýþma merkezleri, SHÇEK il müdürlükleri, savcýlýk, muhtarlýklar ve sivil toplum kuruluþlarý aracýlýðý ile ulaþabilirler. Aile içi þiddete maruz kalmýþ, ekonomik yetersizlikler, terk edilme, istenmeyen gebelik, aile içi geçimsizlik, cinsel taciz, aile baskýsý, töre baskýsý ve zorla evlendirme ile boþanma nedeniyle evsiz kalma gibi þiddet olgularý sebebiyle yerel yönetimlere baþvuran kadýn, belediyenin bu alandaki hizmetlerinden yararlanabilmektedir. 15 Eylül 2008 tarihi itibarýyla ülkemizde 17 belediyenin (doðrudan kendisinin ya da sivil toplum kuruluþlarý ile iþbirliði içinde kurduðu) sýðýnmaevi bulunmaktadýr. 2.7 Sivil Toplum Kuruluþlarý (Kadýn Kuruluþlarý) Kadýn kuruluþlarý, özellikle 1980 lerden sonra kadýna yönelik þiddetin gündeme gelmesinde ve bu sorunla mücadelede yol kat edilmesinde son derece önemli bir rol üstlenmiþlerdir. Bugün pek çok kadýn kuruluþu, kadýna yönelik þiddetle mücadele sürecinde özellikle kadýn danýþma merkezleri aracýlýðý ile þiddete maruz kalan kadýnlara ulaþmaktadýr. 15 Eylül 2008 tarihi

65 64 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER itibarýyla 64* kadýn danýþma merkezi bulunmaktadýr. Bunlar, kadýn kuruluþlarý, belediyeler ya da STK-belediye iþbirliði protokolleri ile kurulmuþtur. Kadýn kuruluþlarý danýþma merkezleri, merkeze baþvuran kadýnýn yaþadýðý þiddetle mücadele ederken ihtiyaç duyabileceði sýðýnma, hukuki, psikolojik danýþmanlýk ile iþ ve saðlýk konularýnda desteði dayanýþma anlayýþýyla saðlar. Kadýn kuruluþlarý, þiddete maruz kalankadýnlarýn sýðýnma gereksinimlerine yönelik sýðýnmaevi kurmaktadýr. Ülkemizdeki kadýn kuruluþlarýnca açýlan ilk sýðýnmaevi Kadýn Dayanýþma Vakfý tarafýndan 1993 yýlýnda Altýndað Belediyesi ile iþbirliði halinde açýlmýþtýr. Kadýn kuruluþlarýnca açýlan bu ilk sýðýnmaevi ve daha sonra birçok sýðýnmaevi maddi yetersizlikler nedeniyle kapatýlmak zorunda kalmýþtýr. 15 Eylül 2008 tarihi itibarýyla kadýn kuruluþlarýnca idare edilen 3 sýðýnmaevi bulunmaktadýr. * Danýþma Merkezlerinin listesi, KSGM ve Emniyet Genel Müdürlüðü tarafýndan polis memurlarýna yönelik yürütülen eðitim çalýþmasýnda kullanýlan Kadýna Karþý Þiddetin Önlenmesinde Polisin Rolü ve Uygulanacak Prosedürler Eðitimi- 3: Eðitici Eðitimi Kitabý ndan alýnmýþ ve güncellenerek kullanýlmýþtýr.

66 SONUÇ 65 Sonuç Kadýna karþý uygulanan aile içi þiddet, dünyanýn her yerinde olduðu gibi ülkemizde de önemli bir sorundur. Aile içi þiddet, yaþandýðý her yerde kadýnlarý ve çocuklarýný incitmekte, onurlarýný kýrmakta, yaralamakta ve canlarýna kast etmektedir. Bu sorun kadýnlarýn temel hak ve özgürlüklerini kullanmalarýný engellemekte ve toplumsal kaynaklardan yararlanmalarýný sýnýrlandýrmaktadýr. Ayrýca, kadýna yönelik þiddet, genel olarak toplumsal ve ekonomik geliþme üzerinde de olumsuz etkiler yaratmaktadýr. Aile içi þiddete maruz kalan kadýnlara yönelik olarak gerek müdahale hizmetleri gerekse önleyici hizmetler sunan tüm kurum ve kuruluþlarýn bu sorun ile ilgili ortak bir anlayýþlarýnýn olmasý son derece önemli bir husustur. Aile içi þiddetin tanýmý, kapsamý, bu sorunun nedenleri, maðdurlar üzerindeki etkisi, toplumda yarattýðý sonuçlarý gibi konularda tüm kurum ve kuruluþlarca kabul edilen ortak bir yaklaþýmýn belirlenmesi gerekir. Bu ortak anlayýþ geliþtirilirken kadýna yönelik þiddetin toplumsal cinsiyete dayalý doðasýnýn göz ardý edilmemesi gerekir. Kadýna yönelik þiddetin önlenmesi için þiddete maruz kadýnlara yönelik yaygýn bir hizmet aðýnýn olmasý son derece önemlidir. Bu aðýn etkin biçimde iþleyebilmesi için kadýnlarýn bu hizmetlere 7 gün 24 saat ulaþabilmelerinin saðlanmasý gereklidir. Þiddete maruz kalan kadýnlarýn bu hizmetlere ulaþabilmelerindeki bir diðer önemli nokta ise, bu hizmetlerin gerek kadýnlar gerekse tüm kamuoyu tarafýndan biliniyor olmasýdýr. Bu nedenle, hizmetlerin geliþtirilmesine paralel olarak bunlarýn duyurulmasý için de çaba harcanmasý çok önemlidir. Aile içi þiddet maðdurlarýna sunulan hizmetlerin etkili olabilmesi için ilgili bütün kurum ve kuruluþlarýn iþbirliði ve eþgüdüm içerisinde çalýþmalarý gerekmektedir. Aile içi þiddetin çok katmanlý bir sorun olmasý nedeniyle bu sorunun çözümü için verilecek hizmetlerin de ayný þekilde çok yönlü olmasý gerekir. Farklý kurum ve kuruluþlarýn deneyim, birikim ve yetkilerinin birlikte harekete geçirilmesi en doðru yaklaþým olacaktýr. Bu çerçevede, kadýna yönelik aile içi þiddetle mücadeleye, hem kamu kurum ve kuruluþlarýnýn arasýndaki hem de kamu kurum ve kuruluþlarý ile sivil toplum kuruluþlarý arasýndaki iþbirliðinin geliþtirilmesinin önemli katkýsý olacaktýr.

67 66 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER Sözlük Önleyici hizmetler: Toplumda kadýna yönelik þiddetin ortaya çýkmasýný önlemeyi hedeflemekte ve bu sorunun meydana gelmesine yol açan nedenlerin saptanmasýný ve çözüm yollarýnýn üretilmesini kapsamaktadýr. Müdahale hizmetleri: Aile içinde þiddete maruz kalan kadýnlara yönelik koruyucu ve tedavi edici hizmetleri kapsamaktadýr. Sýðýnmaevi: Þiddete uðramýþ veya risk altýnda olan kadýnlara varsa çocuklarý ile beraber þiddetten arýnmýþ ve insan onuruna yakýþýr koþullarda geçici olarak barýnma hizmeti veren kuruluþlardýr. Adli Yardým: Avukatlýk ücretlerini ve diðer yargýlama giderlerini karþýlama olanaðý bulunmayanlara, Türkiye Barolar Birliði Adli Yardým Yönetmeliði nde belirtilen çerçevede ücretsiz avukatlýk hizmetlerinin saðlanmasýdýr. Kaynakça 1. Adalet Bakanlýðý Cezai Ýþler Genel Müdürlüðü nün Ailenin Korunmasýna Dair Kanunun Uygulanmasý Hakkýnda Genelgesi, (2006). Sayý: B.03.0.CÝG / / 34, 01/01/ Aile ve Sosyal Araþtýrmalar Genel Müdürlüðü, (1995). Aile Ýçi Þiddetin Sebep ve Sonuçlarý, Ankara, (Eriþim tarihi: Ekim 2007, 3. Aile ve Sosyal Araþtýrmalar Genel Müdürlüðü, (1997). Aile Ýçinde ve Toplumsal Alanda Þiddet, (Eriþim tarihi: Ekim 2007, 4. Altýnay, A.G, Arat, Y, (2007) Türkiye de Kadýna Yönelik Þiddet, ISBN: Punto Baský Çözümleri, Ýstanbul. 5. American Academy of Family Physician-Policy and Advocacy, (t.y.). (Eriþim tarihi: Kasým 2007, 6. Austin, J., Dankwort, J., (1998). A Review of Standards for Batterer Intervention Programs, (Eriþim tarihi: Kasým 2007, 7. Birleþmiþ Milletler Genel Kurulu, (1993). Kadýna Yönelik Þiddetin Ortadan Kaldýrýlmasý Deklarasyonu. 8. Birleþmiþ Milletler Genel Kurulu, (1993) 44/104 sayýlý CEDAW Komitesinin 19 Sayýlý Tavsiye Kararý. 9. Birleþmiþ Milletler Genel Kurulu, (1998). 52/86 sayýlý Crime Prevention and Criminal Justice Measures to Eliminate Violence Against Women Kararý.

68 KAYNAKÇA Birleþmiþ Milletler Genel Kurulu, (2003). 58/147 sayýlý Kadýnlara Karþý Aile Ýçi Þiddetin Ortadan Kaldýrýlmasý Tavsiye Kararý. 11. CEDAW, Kadýnlara Karþý Her Türlü Ayrýmcýlýðýn Önlenmesi Sözleþmesi ve Ýhtiyari Protokol, (2001). T.C. Baþbakanlýk Kadýnýn Statüsü ve Sorunlarý Genel Müdürlüðü Yayýný, Ankara. 12. Ceza Muhakemesinde Beden Muayenesi, Genetik Ýncelemeler ve Fizik Kimliðin Tespiti Hakkýnda Yönetmelik, (2005). T.C. Resmi Gazete, Council of Europe, (2006). Combating Violence Against Women: Stocktaking Study On The Measures And Actions Taken in Council of Europe Member States. 14. Çocuk ve Kadýnlara Yönelik Þiddet Hareketleriyle Töre ve Namus Cinayetlerinin Önlenmesi Ýçin Alýnacak Tedbirlere Ýliþkin Genelge 2006/17, No , Resmi Gazete, 4 /7/ Domestic Violence Interagency Guidelines: Working With The Legal System In Responding to Domestic Violence. (t.y.). (Eriþim tarihi: Ekim 2007, gov.au/lawlink/vaw/dvguidelines.nsf/pages/index). 16. Envall, E., Eriksson, A., (2006). Costs of Violence against Women. (Eriþim Tarihi: Eylül 2007, / _Summary.pdf ) 17. European Women Lobby, (2001). Towards a Common European Framework to Monitor Progress in Combating Violence Against Women, (Eriþim Tarihi: Ekim 2007, ) 18. Gilson S. F., DePoy E., Cramer E.P., (2003). Violence Against Women With Disabilities, Office of Women's Health U.S. Department of Health and Human Services,(Eriþim tarihi: Kasým 2007, ). 19. Hall, M., (2005). Oregon Violence Against Women Prevention Plan, Oregon Department of Human Services (Erþim Tarihi: Kasým 2007, Heilig, S., Rodriguez, M., Martin, S., Louie, D., (t.y.), Domestic Violence:A Practical Approach for Clinicians, San Francisco Medical Society, (Eriþim Tarih: Ekim 2007, Iþýk, N., (ed.), (2007). Kadýna Karþý Þiddetin Önlenmesinde Polisin Rolü ve Uygulanacak Prosedürler Eðitimi- 3: Eðitici Eðitimi Kitabý, Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü, Emniyet Genel Müdürlüðü, Avrupa Komisyonu, Birleþmiþ Milletler Nüfus Fonu. 22. Iþýk, N., Kara, N. (ed.), (2003). Kadýna Yönelik Þiddetle Mücadele Alanýnda Belediye-Kadýn Kuruluþu Ýþbirliði: Deneyimler, Sorunlar, Çözümler Atölyesi, Ankara: Kadýn Dayanýþma Vakfý Yayýný.

69 68 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER 23.Ýlkay, K., Ülker, G. (Ed.), (2007) Aile Ýçinde Kadýna Yönelik Þiddetle Mücadele Deneyimler Öncelikler Ýþbirlikleri Atölyesi. Ankara Kadýn Dayanýþma Vakfý Yayýný. 24. Ýstanbul Bilgi Üniversitesi Ýnsan Haklarý Merkezi, Sosyal ve Kriminolojik Araþtýrmalar Çalýþma Grubu, (2003) Kadýna Yönelik Þiddet Konulu Araþtýrma Raporu. 25. Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü, (1994) Medya, Þiddet ve Kadýn: 1993 Yýlýnda Türk Basýnýnda Kadýnlara Yönelik Þiddetin Yer Alýþ Biçimi, Ankara. 26.Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü (1995) Ailede Kadýna Karþý Þiddet ve Kadýn Suçluluðu, Ankara. 27.Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadele Projesi kapsamýnda hazýrlana Avusturya ve Danimarka Çalýþma Ziyareti Raporlarý, (2007). Ankara. 28.Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadele Ulusal Eylem Planý , (2007). T.C. Baþbakanlýk Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü Yayýný, ISBN , Ankara. 29. Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadele Projesi kapsamýnda gerçekleþtirilen Aile Ýçi Þiddet Gören ya da Risk Altýnda Olan Kadýnlara Hizmet Sunan Kurumlar Arasý Ýþbirliði ve Eþgüdüm Toplantý Raporlarý, (2008). Ankara. 30. Kadýn Dayanýþma Vakfý, (1995). Kadýna Yönelik Þiddet Çalýþmasý, Ankara: Kadýn Dayanýþma Vakfý Yayýný. 31. A, (2001). Building Agents and Communities to End Violence against Women and Girls, (Eriþim tarihi: Kasým 2007, Koç E, Kaya A, (2006). Kadýnýn El Kitabý Yasalardaki Haklarýmýz, Ýstanbul: Helsinki Yurttaþlar Derneði Yayýný. 33. Logar R, Rösemann U, Rösslhumer M, Zachar A, (2006). Bridging Gaps Models of Coordination Between Women s NGO s and State Authorities. 34.Price, J.L., Soo-Jin Lee, S., Quiroga, S.S., (2000) Violence Against Women and Girls in San Francisco: Meeting the Needs of Survivors, (Eriþim tarihi: Kasým 2007, 35.Saðlýk Bakanlýðý Aile Hekimliði Pilot Uygulamasý Hakkýnda Yönetmelik, T.C. Resmi Gazete, 25867, Saðlýk Bakanlýðý Acil Saðlýk Hizmetleri Yönetmeliði, (2000). T.C. Resmi Gazete, 24046, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüðü Aile Danýþma Merkezleri Yönetmeliði, (2007), Sayý: 26666,

70 KAYNAKÇA Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüðünün Ýl ve Ýlçe Sosyal Hizmet Müdürlüklerinin Kuruluþ, Görev ve Çalýþma Esaslarý hakkýnda Yönergesi. 39. Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumuna Baðlý Kadýn Konukevleri Yönetmeliði, (1998). Sayý:234000, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüðünün, (2001), Sayý: 2001/4, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüðünün 183 Alo Kadýn Çocuk Sosyal Hizmet Hattý Genelgesi, Sayý: 2002/17, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüðünün 183 Alo Hattý Genelgesi, Sayý: 524, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüðüne Baðlý Toplum Merkezleri Yönetmeliði, (2000), Sayý: 24106, Türkiye Barolar Birliði Adli Yardým Yönetmeliði, (2004), Sayý:25418, Türkiye Büyük Millet Meclisi Töre ve Namus Cinayetleri ile Kadýnlara ve Çocuklara Yönelik Þiddetin Sebeplerinin Araþtýrýlarak Alýnmasý Gereken Önlemlerin Belirlenmesi Amacýyla Kurulan Araþtýrma Komisyonu Raporu, (2006.). T.C. Baþbakanlýk Kadýnýn Statüsü ve Sorunlarý Genel Müdürlüðü Yayýný, Ankara. 46..Türk Ceza Kanunu, Kanun Numarasý: 5237, Kabul Tarihi: 26/09/2004, Yayýmlandýðý R.Gazete; Tarih: 12/10/2004 Sayýsý: UNFPA, (2001). A Practical Approach to Gender-Based Violence: A Programme Guide for Health Care Providers and Managers. 48.United Nations Economic and Social Council, Commission on Human Rights, (2000). "E/CN.4/2000/68/Add.5" Report of the Special Rapporteur on Violence Against Women, its Causes and Consequences, Ms. Radhika Coomaraswamy, Submitted in Accordance with Commission on Human Rights Resolution 1997/44. Addendum: Economic and Social Policy and its Impact on Violence Against Women. (Eriþim Tarihi: Ekim 2007, 49. UNICEF (2000). Domestic Violence Against Women. Innocenti Digest. No World Health Organization, (2005) Multi-country Study on Women s Health and Domestic Violence Against Women. 51. WAVWE, (t.y.), Prevention of Domestic Violence Against Women: European Survey, Good Practice Models WAVE Training Programme, (Eriþim Tarihi: Ekim 2007, Sayýlý Ailenin Korunmasýna Dair Kanun, (1998). T.C. Resmi Gazete, /1/ Sayýlý Ailenin Korunmasýna Dair Kanunda Deðiþiklik Yapýlmasý Hakkýnda Kanun, (2007). T.C. Resmi Gazete, 26512, 04/05/2007.

71 70 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER 54. Baþbakanlýk (Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü) tan Ailenin Korunmasýna Dair Kanunun Uygulanmasý Hakkýnda Yönetmelik, Resmi Gazete Tarihi: 01/03/2008 Resmi Gazete Sayýsý: Sayýlý Ceza Muhakemeleri Kanunu. (2004). T.C. Resmi Gazete, 25673, Sayýlý Adlý Yargý Ýlk Derece Mahkemeleri Ýle Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluþ, Görev Ve Yetkileri Hakkýnda Kanun, (2004). T.C. Resmi Gazete, Sayýlý Aile Mahkemelerinin Kuruluþ, Görev ve Yargýlama Usullerine Dair Kanun, (2003). T.C. Resmi Gazete, Sayýlý Adli Týp Kurumu Kanunu, (1982). T.C. Resmi Gazete, 17670, 14/04/ Sayýlý Saðlýk Hizmetlerinin Sosyalleþtirilmesi Hakkýnda Kanun, (1961). T.C. Resmi Gazete,10705, 05/01/ Sayýlý Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu, (1983). T.C. Resmi Gazete, 18059, Sayýlý Avukatlýk Kanunu, (1969), T.C. Resmi Gazete, 13168, 19/03/ Sayýlý Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu, (1927), T.C. Resmi Gazete, 622, 623, 624, 18/06/ Sayýlý Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununda Deðiþiklik Yapýlmasýna Ýliþkin Kanun, (2004), T.C. Resmi Gazete, 25606, Sayýlý Büyükþehir Belediye Kanunu, (2004), T.C. Resmi Gazete, 25531, 23/07/ Sayýlý Belediye Kanunu, (2005), T.C. Resmi Gazete, 25874, /6 Sayýlý Ýçiþleri Bakanlýðý Emniyet Genel Müdürlüðü Töre Ve Namus Cinayetlerinin Önlenmesine Yönelik Tedbirlerin Koordinasyonu Konulu Genelgesi, (2007)

72

73 Tasarým : Necdet Kara Uygulama : Senem Lefkeli Baský : Dumat Ofset